انواع بارنامه های متداول در حمل و نقل

نوع بارنامه، باتوجه به نوع وسیله مورد استفاده تعیین می شود. به عبارت دیگر با توجه به امکانات حمل کالاهای مختلف با انواع وسیله حمل، بارنامه های مختلفی مورد استفاده قرار می گیرد که متداول ترین آن ها به این  شرح است :

  1. بارنامه دریایی
  2. راه نامه هوایی: حمل با هواپیما
  3. راه نامه راه آهن : حمل با قطار
  4. راه نامه زمینی : حمل با کامیون
  5. بارنامه سراسری : حمل با کامیون، کشتی، قطار
  6. بارنامه حمل مرکب فیاتا: حمل با کامیون، کشتی، قطار

الف) بارنامه دریایی[1]

بارنامه دریایی دارای سه نقش محوری زیر است :

  • رسیدی است که از سوی متصدی حمل دریایی برای کالا صادر می شود.
  • مدرک درجه اولی حاکی از قرارداد حمل با کشتی است که دربرگیرنده شرایط حمل، متصدی حمل و نقل دریایی به نحو مندرج در ظهر بارنامه می باشد و می تواند به معنای حمل فیزیکی یا تحویل برای حمل تلقی شود.
  • سند مالکیت کالا و قابل انتقال می باشد مگر آن که در متن آن قید شده باشد غیرقابل انتقال است.

بارنامه دریایی معمولا در چند نسخه که 2 یا 3 نسخه آن اصل است صادر می شود. بقیه کپی و غیرقابل انتقال است. تعداد نسخ اصلی باید بطور مکتوب در بارنامه ذکر شود و تحویل هریک از نسخ اصلی به منزله بی اعتبار شدن دیگر نسخ اصلی می باشد.

ب ) انواع بارنامه دریایی

بارنامه برحسب آن که توسط متصدی حمل( CARRIER )، یا کارگزار حمل (FORWARDER) صادر شود یا برحسب نوع وسیله حمل، شکل های مختلف دارد که در حمل و نقل دریایی می توان به موارد زیر اشاره کرد :

1) بارنامه حمل سراسری ( THROUGH BILL OF LADING ) [2]

این بارنامه ها دارای شروط چاپ شده ای هستند و برای حمل سرتاسری یا قراردادی برمبنای شرایط خطوط کشتیرانی منظم صادر می شوند.

2)   بارنامه حمل و نقل مرکب ( MULTIMODAL TRANSPORT B/L ) [3]

در بارنامه حمل مرکب، کارگزار (FORWARDER ) مسئولیت حمل زمینی و دریایی را عهده دار است. درواقع تحقق خدمات ( DOOR TO DOOR ) توسط فرم متحدالشکل تهیه شده توسط فدراسیون بین المللی کارگزاران (FIATA ) که به تأیید اتاق بازرگانی بین المللی هم رسیده است استفاده می شود.

3) بارنامه هایی که به پشت سفید یا فرم خلاصه معروف هستند :

( BLANK BACK BILL OF LADING)

راه نامه دریایی                                        

مدرکی غیرقابل انتقال است و برای تحویل کالا به شخصی که نامش در راه نامه ذکر گردیده صادر می شود.

4) بارنامه هایی که با شکلی استاندارد به عنوان بارنامه دولتی صادر می شود.

– بارنامه سراسری Through B/L [4]

بارنامه سراسری یکی از قدیمی ترین انواع بارنامه های حمل می باشد ویژگی های بارنامه سراسری به شرح زیر است:

  • حاکی از بارگیری کالا روی وسیله حمل می باشد.
  • بدون قید و شرط است.
  • حاکی از نحوه پرداخت کرایه حمل می باشد.
  • در نسخ کامل ( سه نسخه ) صادر می شود.
  • تاریخ صدور بارنامه مشخص است.
  • سندی قابل معامله است.

حدود مسئولیت های صادر کننده این نوع بارنامه با توجه به شرایطی است که در ظهر آن چه چاپ می رسد.

– راه نامه کامیون یا CMR

راه نامه کامیون سندی است که فقط جهت حمل کالا با کامیون مورد استفاده قرار گرفته و مخصوص متصدیان حمل می باشد. این سند تحت مقررات کنوانسیون CMR یا مقررات بین المللی حمل کالا از طریق جاده صادر می گردد و حدود مسئولیت های متصدیان حمل و نقل جاده ای را مشخص می نماید.

مهمترین ویژگی های این راه نامه به شرح ذیل می باشد :

  • سندی غیرقابل معامله است.
  • تاریخ حمل و تاریخ صدور در آن مشخص شده است.
  • حاوی نام و نشانی حمل کننده است.
  • حاوی نام و نشانی فرستنده کالا است.
  • مبدا حمل و مقصد کالا در آن مشخص می باشد.
  • نام و نشانی گیرنده کالا را مشخص می کند.
  • وزن ، ابعاد، بسته بندی، تعداد و علایم کالا در آن مشخص شده است.
  • هزینه های مربوط به حمل، گمرک و غیره در آن تعیین شده است.
  • مجاز یا غیرمجاز بودن ترانس شیپمنت در آن قید شده است.
این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   نقش های کارکردی حمایت اجتماعی در محدوده فرایند استرس و مقابله

لازم به یادآوری است که دولت جمهوری اسلامی ایران در سال 1377 هجری شمسی عضو این کنوانسیون شده است.

– بارنامه حمل مرکب فیاتا ( FIATA COMBINED TRANPORT B/L (FBL)) [5]

فدراسیون بین المللی اتحادیه های کارگزاران (فیاتا) در خصوص متحدالشکل و یکنواخت کردن اسناد حمل مورد استفاده متصدیان حمل و نقل اقدام نموده است. یکی از مهمترین این اسناد بارنامه حمل مرکب فیاتا است که سند حمل سراسری جهت شرکت های حمل کننده می باشد.

این بارنامه که توسط کارگزاران صادر می شود در حمل با کامیون، کشتی، قطار و هواپیما استفاده شده و مورد قبول بانک ها می باشد.

بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران نیز رعایت این مقررات را از تاریخ 9/7/1363 برای کلیه بانک ها الزامی دانسته است.

خصوصیات بارنامه حمل مرکب فیاتا

  • سندی بهادار و قابل معامله است.
  • به تایید اتاق بازرگانی بین المللی رسیده است.
  • منطبق با مقررات متحدالشکل اعتبارات اسنادی اتاق بازرگانی بین المللی است.
  • صادر کننده بارنامه FBL با صدور این بارنامه نه تنها خود مسئولیت تحویل کالا به گیرنده را به عهده می گیرد بلکه مسئولیت هر نوع عملکرد ناصحیح و خلاف حمل کننده اصلی و عوامل موثر در حمل را نیز تقبل می نماید.
  • در حمل مرکب، بکارگیری انواع مختلف وسایل حمل، از قبیل کامیون، کشتی ، قطار و هواپیما مورد استفاده قرار می گیرد.
  • می تواند به حواله کرد صادر شود.
  • منحصرا توسط کارگزاران مجاز فیاتا صادر می شود.

– راه نامه هوایی

یاتا ( انجمن بین المللی حمل و نقل هوایی IATA )[6] تعریف مشخصی از راه نامه هوایی به عمل نیاورده و فقط شکل آن را مشخص کرده است. برای هر محموله یک راه نامه هوایی صادر می گردد. صدور راه نامه هوایی دال بر انعقاد قرارداد قبول کالا و شرایط حمل و نقل می باشد.

[1]  طبق قانون دریایی ایران بارنامه سندی است که مشخصات کامل بار در آن قیدد شده و توسط فرمانده کشتی یا کسی که از طرف او برای این منظور تعیین شده امضاء می گردد و به موجب آن تعهد می شود بار توسط کشتی به مقصد حمل و به تحویل گیرنده داده شود .

طبق قانون دریایی ایران بارنامه در چهارنسخه صادر می گردد:

  • نسخه اول : برای فرستنده بار
  • نسخه دوم : برای گیرنده کالا
  • نسخه سوم : برای فرمانده کشتی
  • نسخه چهارم : برای مالک کشتی

[2]  حمل و نقل سراسری انتقال کالا از کشوری به کشور دیگر با یک وسیله حمل و بدون تغییر نوع وسیله حمل از مبدا تا مقصد نهایی است .

 

[3]  حمل و نقل مرکب انتقال کالا از کشوری به کشور دیگر حداقل با دو شیوه حمل است .

[4]  چنان چه که با یک وسیله حمل و بدون تغییر نوع وسیله ، از مبدا تا مقصد نهایی حمل شود حمل و نقل سراسری خواهد بود . در صورتی که کالا در مسیر حمل تخلیه و بارگیری شود ولی نوع وسیله حمل تغییر نکند صدور بارنامه سراسری بلامانع می باشد .

[5]  چنان چه کالا در مسیر حمل حداقل با دو نوع شیوه حمل ، حمل گردد یا نوع وسیله تغییر یابد، حمل و نقل مرکب خواهد بود .

[6] IATA : International AIR transport Association