اصطلاح ذهن آگاهی به شیوه های مختلف در ادبیات روان شناختی به کار برده شده است (شفرین و اشنایدر، 1977). ماهیت ناهمگن ذهن آگاهی در ادبیات روان شناختی و درمانی، در مقیاس های خود سنجی که برای سنجش این سازه طراحی شده اند، مشهود است.

ذهن آگاهی به زبان ساده یعنی حواس جمع بودن و بیداری صد در صد و آگاه بودن نسبت به همه رخدادهایی که همین الان در اطراف ما و همین طور درون بدن ما در حال رخ دادن هستند، به طوری که هیچ گونه قضاوت و پیشداوری نسبت به درست یا نادرست بودن اتفاقات، آگاهی ما را تحت تأثیر قرار ندهد (ویلیامز، تیزدل، سگال و کابات-زین، 2007). ذهن آگاهی می تواند به عنوان «توجه به شیوه خاص، با هدف، در زمان حاضر و بدون قضاوت تعریف شود». همچنین، ذهن آگاهی به منزله «تداوم توجه در زمان حاضر، همینطور ایجاد حالتی از کنجکاوی، گشودگی و پذیرش به آگاهی» تعریف شده است (موری و مالینووسکی[1]، 2009). کابات-زین ذهن آگاهی را توجه کردن به شیوه ای خاص، هدفمند، در زمان کنونی و بدون قضاوت و پیشداوری تعریف کرده است. ذهن آگاهی به رشد سه کیفیت خودداری از قضاوت، آگاهی تعمدی و تمرکز بر لحظه کنونی در توجه فرد نیاز دارد که توجه متمرکز به لحظه حال، پردازش تمام جنبه های تجربه شامل فعالیت های شناختی، فیزیولوژیکی یا رفتاری را موجب می شود (به نقل از سگال، ویلیامز و تیزدل، 2002).

تعاریف مختلف از ذهن آگاهی، سه ویژگی اساسی را منعکس می کنند. الف) توجه و اگاهی متمرکز بر زمان حال، ب) قصد یا هدفمندی، که مؤلفه انگیزشی را به توجه و رفتار شخص اضافه می کند، ج) نگرش، که نحوه توجه کردن فرد را نشان می دهد، یا وضعیتی که شخص در هنگام توجه کردن دارد، نظیر علاقه، کنجکاوی، عدم قضاوت، پذیرش و پاسخ دهنده بودن (دونکان، میلر، وامب و هیوبل[2]، 2009).

پنج جنبه مختلف ذهن آگاهی وجود دارد: توانایی مشاهده محیط درونی و بیرونی، توانایی توصیف تجربه درونی و بیرونی، توانایی عمل بر اساس آگاهی، غیر قضاوتی بودن به تجربه درونی و واکنش پذیری[3] به تجربه درونی (بائر، اسمیت و آلن[4]، 2004). ذهن آگاهی حالتی از ذهن ایجاد می کند که فرد را قادر می سازد قبل از پاسخ دهی، مکث و تفکر نماید. این مکث ها فرصت رهایی از خشم، ترس و قضاوت را در بسیاری از موقعیت­ها برای فرد فراهم می سازد (سیگل[5]، 2007).

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   بررسی اثر همسالان در رشد مشارکت جویی

ذهن آگاهی فرد را به ایجاد رابطه اساساً متفاوت با تجربه احساس های درونی و حوادث بیرونی، از طریق ایجاد آگاهی لحظه به لحظه و جهت گیری رفتاری مبتنی بر مسئولیت عاقلانه به جای واکنش پذیری اتوماتیک، قادر می سازد. با بکارگیری هدفمند، کارکردهای عالی ذهن از جمله توجه، آگاهی، نگرش مهربانانه، کنجکاوی و دلسوزی، ذهن آگاهی می تواند مؤثر بر واکنش های هیجانی از طریق بازداری قشری سیستم لیمبیک کنترلی اعمل نماید (کابات-زین، 2003).

از نظر هان[6] (1991) ذهن آگاهی حفظ هشیاری نسبت به حقایق موجود است. براون و ریان (2003) آگاهی و توجه را در سایه هشیاری تعریف می کنند: هشیاری هم شامل آگاهی و هم شامل توجه می شود. آگاهی مقدمه هشیاری است و بازبینی محیط بیرونی و درونی را نشان می دهد. در حقیقت آگاهی و توجه در هم تنیده شده اند، به این معنی که توجه در زمینه و بافت آگاهی سنجیده می شود (گروئمر، سیگل و فولتن، 2005).

گوراناتانا[7] (1992) ذهن آگاهی را به عنوان به خاطر آوردن انجام یک فعالیت، دیدن اشیا همانطور که هستند و دیدن ماهیت واقعی پدیده ها تعریف می کند. کابات-زین (1992) اظهار می کند که این آگاهی به معنای توجه ویژه به اهداف، زمان حال و توجه بدون قضاوت است. به عبارتی از نظر کابات-زین (1994) ذهن آگاهی به عنوان یک حالت ذهنی تعریف شده است که روی تجربیات در زمان حال، بدون قضاوت و داوری متمرکز می شود. اپستین (1995) ذهن آگاهی را به عنوان توجه آشکار تعریف نموده است که آگاهی لحظه به لحظه از تغییر اهداف و ادراکات را شامل می شود. به عبارتی، ذهن آگاهی عبارت است از حالتی از توجه و آگاهی نسبت به آنچه که در یک فرد و یا برای یک فرد اتفاق می افتد (براون و رایان، 2003). در نهایت، از نظر گروئمر[8] و همکاران (2005) ذهن آگاهی، آگاهی از تجربیات موجود همراه با پذیرش آنهاست.

[1] – Moore & Malinowski

[2] – Duncan, Miller, Wampold & Hubble

[3] – Reactivity

[4] – Baer, Smith & Allen

[5] – Siegel

[6] – Hanh

[7] – Gunaratana

[8] – Germer