پایان نامه ها و مقالات

منبع پایان نامه با موضوع چند شاخصه

دانلود پایان نامه

اینکه از تک تک خبرگان نظر سنجی شده است و تغییرات لازم بر روی پرسشنامه با توجه به نظرات خبرگان اعمال شده است دارای پایایی لازم نیز می‌باشد.
3-7- جامعه آماری پژوهش
جامعه آماری عبارت است از مجموعه‎ای از افراد یا واحدها که دارای حداقل یک صفت مشترک باشند (سرمد و همکاران، 1390). جامعه‎ی آماری این پژوهش در برگیرنده‌ی تمامی خبرگان در دو دسته، اعم از خبرگان در حوزه مدیریتی و خبرگان کارشناس آشنا با مبحث ارزیابی و رتبهبندی پیمانکاران پروژههای عمرانی اداره کل راه و شهرسازی استان یزد است.
3-8- نمونه آماری
نمونه یک مجموعه فرعی از جامعه آماری است که با مطالعه آن، پژوهش‎گر قادر است نتیجه را به کل جامعه آماری تعمیم دهد (سکاران، 1390). در این پژوهش، روش نمونه‎گیری هدفمند است. چون‎که در این مرحله از خبرگان ارزیابی و رتبه بندی پیمانکاران پروژههای عمرانی کمک گرفته می‎شود تا در خصوص نهایی‎سازی معیارهای مؤثر در ارزیابی و رتبهبندی پیمانکاران پروژههای عمرانی به اتفاق نظر برسند. در تصمیم‎گیری گروهی با استفاده از روش دلفی، تعداد خبرگان باید بین 10 تا 50 نفر باشد (تیورف49، 1970؛ به نقل از مولن50، 2003). از طرفی، کاوالی اسفورا و اورتولانو معتقد هستند که تعداد خبرگان باید بین 8 تا 12 نفر باشد (کاوالی اسفورا و اورتولانو51، 1984) اما فیلیپس این تعداد را بین 7 تا 12 نفر اعلام می‎کند (فیلیپس52، 2000؛ به نقل از مولن، 2003)؛ بنابراین این پژوهش نیز تعداد خبرگان را 11 نفر درنظر می‎گیرد.
3-9- تکنیک‌ها‌ی تصمیم‌گیری ریاضیMCDM53
مدل‌ها‌ی بهینه سازی از دوران نهضت صنعتی در جهان و به خصوص از زمان جنگ دوم جهانی مورد توجه ریاضیدانان و دست اندرکاران صنعت بوده است. تأکید اصلی بر مدلهای کلاسیک بهینه سازی، داشتن یک معیار (یک تابع هدف) میباشد بهطوری که مدل مذکور میتواند در مجموع به صورت خطی، غیر خطی ویا مخلوط باشد اما توجه محققین در دهه‌ها‌ی اخیر معطوف به مدل‌ها‌ی چند معیار (MCDM) برای سنجش تصمیم‌گیری‌ها‌ی پیچیده گردیده است در اینگونه تصمیم‌گیری‌ها‌ ممکن است به جای استفاده از یک معیار سنجش بهینگی از چندین معیار سنجش استفاده گردد.
این مدل تصمیم‌گیری به دو دسته مدل‌ها‌ی چند هدفه (54MODM) و مدل‌ها‌ی چند شاخصه (MADM) تقسیم میگردند. مدل‌ها‌ی چند هدفه به منظور طراحی به کار گرفته میشوند در حالیکه مدل‌ها‌ی چند شاخصه به منظور انتخاب گزینه برتر استفاده میگردند (اصغر پور، 1383).
3-10- ارزیابی و بررسی مدل‌ها‌ی 55MADM
دو دسته عمده از روش‌ها‌ی مختلف در پروسه تحلیل کردن اطلاعات موجود از یک مساله MADM وجود دارد: یک دسته از روش‌ها‌ ی منشعب از مدلی مشهور به مدل غیر جبرانی و دسته دیگر منشعب از مدل دیگری معروف به مدل جبرانی میباشد.
الف) مدل غیر جبرانی: شامل روشهایی میشود که در آنها مبادله در بین شاخصها مجاز نیست یعنی مثلا نقطه ضعف موجود در یک شاخص توسط مزیت موجود از شاخص دیگر جبران نمیشود در این روش‌ها‌ هر شاخص به تنهایی مطرح بوده و مقایسات بر اساس شاخص به شاخص صورت میپذیرد.
ب) مدل جبرانی: مشتمل بر روشهایی است که اجازه مبادله در بین شاخصها در آنها‌ مجاز است یعنی تغییری در یک شاخص میتواند توسط تغییری مخالف در شاخص دیگر جبران شود (آذر، رجب زاده 1381). این مدل شامل سه زیر گروه میگردد که در ‏شکل 3-1 مشخص است.

شکل 3-1 انواع روشهای تصمیم‌گیری MADM(آذر، رجب زاده،1381)
3-11- علم مدیریت فازی
معیارهای اندازهگیری موضوعات و پدیده‌ها‌ بر مبنای رفتار سازمانی و نیازهای تحقیق متفاوت خواهند شد اما آنچه که همواره ثابت است فرایند و شیوه سنجش است در این فرایند فرد یا افرادی که در حوزه مورد پرسش تخصص کافی دارند اطلاعات کیفی را به ارزش‌ها‌یی قابل تفکیک تبدیل میکنند اما باید توجه داشت که این شیوه‌ها‌ ابهامات مر تبط با قضاوت‌ها‌ی افراد و تغییر ارزش آنها را در هنگام انتقال به اعداد نادیده میگیرند (Chakraborty,1975).
منطق فازی برای اولین بار توسط پروفسور لطفی زاده که در جهان علم به پروفسور زاده مشهور است برای پاسخگویی به چنین چالشی مطرح گردید (zadeh,1965) بنا به اعتقاد وی منطق انسان می تواند از مفاهیم ودانشی بهره جوید که مرزهای خوب تعریف شده ای ندارند. منطق فازی شامل طیف وسیعی از تئوریها وتکنیکها‌ میشود که براساس چهار مفهوم بیان شده است که این چهار مفهوم شامل: مجموعه‌ها‌ی فازی، متغیرهای کلامی، توزیع احتمال و قوانین اگر آنگاه فازی (Yen and Langari, 1999) میباشد. مجموعه‌ها‌ی فازی و متغیر‌ها‌ی کلامی به عنوان دو مفهوم بنیادین منطق فازی، به طور گستردهای در ارزیابی کیفی مورد استفاده قرار گرفته است.
مجموعه فازی مجموعه ای است که قطعیت عضویت اعضا در آن رد شده و هر کدام از اعضا با درجه عضویت مخصوص به خود (µ) به آن مجموعه تعلق دارند. از سوی دیگر در موقعیتی که اطلاعات مورد نیاز کمی باشند بیان آنها به صورت مقادیر عددی بلا مانع است اما زمانی که تحقیق در فضای کیفی انجام میشود و دانش در آن دارای ابهام و سربستگی است، اطلاعات نمیتوانند به صورت اعداد دقیق بیان شوند بهطوری که در اکثر تحقیقات ذکر گردیده که بیشتر مدیران نمیتوانند یک عدد دقیق را برای بیان عقیده ونظر خود ارائه دهند وبه همین جهت از ارزیابی کلامی به جای ارزش‌ها‌ی عددی خاص، استفاده میشود (Beach et al 2000;gerwin,1993;kacprzyk,1986)در این موارد ارزش‌ها‌ی صحیح، ارزش‌ها‌ی فازی هستند (به عنوان مثال درست، خیلی درست، کم وبیش درست، غلط،
احتمالا غلط و…) که این ارزش‌ها‌ به عنوان ارزش‌ها‌ی متغیر‌ها‌ی کلامی قابل بیان بوده و ارزیابی دقیقتری را بدست میدهند (zadeh,1987).
معمولاً یک عبارت کلامی مناسب بر اساس حوزه مسئله برای توضیح ابهام و سربسته بودن دانش تنظیم میشود. پس از آن مفهوم عبارات، به وسیله اعداد فازی که توسط فاصله ]0 و 1[ و تابع عضویت تعریف میشوند، مشخص میگردند از آنجا که ارزیابی کلامی توسط افراد به صورت تقریبی انجام می شود می توان گفت که توابع عضویت مثلثی وذوزنقه ای برای تقابل با ابهام این نوع ارزیابی‌ها‌ مناسب بوده و تلاش برای دستیابی به مقادیر دقیق تر، غیر ممکن و نیز ضروری است (Delgado, 1998).
چندین محقق نشان دادند که تابع عضویت فازی می تواند اهمیت نسبی واژه‌ها‌ی کلامی در ذهن ما را منعکس نماید (dyer and sarin 1979). بنابراین ما میتوانیم رویکرد تابع عضویت فازی را برای تبدیل عقاید کلامی به عددی، در مقیاس فاصلهای دنبال کنیم (Hsiao,2007). بهطوریکه امروزه کاربرد این رویکرد در زمینه‌ها‌ی بازیابی اطلاعات (bordogna and pasi,1993) پزشکی (degani and bortolan 1998) آموزش (law,1996) انتخاب تأمین کنندگان (Herrera et al 1999) وتصمیم‌گیری (tong and bonissone 1980,Delgado 1993, yager 1995) بیش از پیش نمود پیدا کرده است.
3-11-1- اعداد فازی و عملیات جبری
یکی از عوامل مهم در استفاده از تئوری مجموعه‌ها‌ی فازی برای حل مسائل واقعی توجه به کارایی محاسباتی است. انجام محاسبات با اعداد فازی دارای مشکلات و پیچیدگی‌ها‌ی زیادی است. برای حل این مشکل نوعی خاص از اعداد فازی پیشنهاد شده است که اعداد فازی LR نامیده میشوند کاربرد این اعداد باعث افزایش کارایی محاسباتی بدون محدود کردن کلیت آن میشود (زنجیرچی‌، 1387).
عدد فازی از نوع L-R می باشد اگر توابع L (برای چپ) و R (برای راست) و اعداد اسکالر ?0 و 0 ? وجود داشته باشند.
(3-1)

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   مقاله درموردزنان بزه دیده

M مقدار میانهای نامیده میشود و یک عدد حقیقی است. ?و? بازه‌ها‌ی چپ وراست نامیده میشوند و به صورتLR(m,?,? ) نمایش داده میشود.
اگر و? دو عدد فازی LR باشند و داشته باشیم:
LR
LR
آنگاه
(3-2)
LR +LR=(m+n,)LR

(3-3)
LR -LR=(m-n,)LR

برای و? مثبت:
(3-4)
LR +LR=(mn,)LR

3-11-2- اعداد فازی ذوزنقه ای ومثلثی
اعداد فازی ذوزنقه ای و مثلثی نوع خاصی از اعداد فازی نوع LR می باشند. عدد فازی ذوزنقه ای به شکل چهار تایی (a,b,c,d) و عدد فازی مثلثی به شکل سه تایی (a,b,c) تعریف میشوند (زنجیرچی، 1387).
عملیات جبری روی اعداد فازی مثلثی و ذوزنقه ای به صورت ساده شده زیر در می آید.
اگر (M1=( A1,B1,C1,D1 و =(A2,B2,C2,D2) M 2 دو عدد فازی ذوزنقه ای باشند.
(3-5)
MN IF (t)
M+N=(a1+a2,b1+b2,c1+c2+d1+d2)
M-N=(a1+d2,b1-c2,c1-b2,d1-a2)

3-11-3- متغیر‌ها‌ی کلامی
متغیرهایی که مقادیرشان کلمات یا جملات به زبان‌ها‌ی طبیعی یا ساختگی باشند، متغیرهای کلامی نامیده میشوند. به عنوان مثال عبارت سن را در نظر بگیرید که خلاصه ای از تجربیات افراد مختلف است و به صورت دقیق قابل تعیین نیست.
با بکار بردن مجموعه‌ها‌ی فازی ما میتوانیم تقریبی از سن انجام دهیم. سن یک متغیر کلامی است که از مقادیری مانند ” خیلی جوان”، ” جوان”، ” میان سال”، ” پیر”، ” خیلی پیر” تشکیل میگردد. هر یک از اینها یک عبارت از متغیر سن نامیده میشود. هر عبارت با یک تابع عضویت تقریبی معین میگردد. تابع عضویتهای مناسب، شکل‌ها‌ی مثلثی، چهارگوش و یا زنگی شکل میباشند.
با توجه به مطالب ذکر شده در خصوص تکنیک‌ها‌ی تصمیم‌گیری چند معیاره و منطق فازی در ادامه به معرفی تکنیک‌ها‌ی کاربردی این پژوهش خواهیم پرداخت.
3-12- معرفی تکنیک دلفی
برای ایجاد یک توافق جمعی، روش‎های متعددی نظیر، جلسات الکترونیک56، طوفان مغزی57، گروه اسمی58 و روش دلفی59 وجود دارد که در این بین، روش دلفی دارای اهمیت بیشتری نسبت به روش‎های دیگر است. دلیل این اهمیت آن است که در این روش، خبرگان باهم روبه‎رو نمی‎شوند و جلسه‎های حضوری شکل نمی‎گیرد. این روش از نظر تاریخی، در اوایل دهه 1950 میلادی شکل گرفت. طرحی در نیروی هوایی آمریکا به سرپرستی دالکی60 از سازمان رند61 به‌منظور بررسی نظرهای خبرگان در مورد اینکه انفجار چند بمب اتمی شوروی در آمریکا موجب چه‎میزان خسارت در آن کشور می‎شود؟ مشهور به پروژه دلفی62 گردید و از آنجا روشی موسوم به روش دلفی برای بررسی قضاوت خبرگان به‌وجود آمد (دالکی و هلمر، 1963). هدف از این روش دسترسی به مطمئن‎ترین توافق گروهی خبرگان درباره موضوعی خاص است که با استفاده از پرسشنامه و نظرخواهی از خبرگان به دفعات، باتوجه به بازخورد حاصل از آن‎ها صورت می‎پذیرد.
در واقع این این روش، بررسی کاملی بر عقاید خبرگان با سه ویژگی و پیش فرض اصلی صورت میگیرد که عبارتند از:‎
1) پاسخ بی‎طرفانه به سؤال‎ها (پرسشنامه‎ها)؛
2) تکرار دفعات ارسال سؤال‎ها (پرسشنامه)؛
3) دریافت بازخورد از آن‎ها و تجزیه‌وتحلیل آماری از پاسخ به سؤال‎ها به‎صورت گروهی.
روش دلفی مبتنی‎بر نظرسنجی سازه 63 است که باعث به‎کارگیری اطلاعات ابتکاری و در دسترس شرکای این روش که عمدتاً افراد خبره می‎باشند، می‎شود (کاهلس64 ،) روش دلفی به‎طور وسیعی در خیلی از حوزه‎های مدیریتی نظیر پیش‎بینی، تحلیل سیاست عمومی و برنامه‎ریزی پروژه به‎کارگرفته شده‎است (ما و همکاران65، 2011). در روش دلفی، داده‎های ذهنی افراد خبره با استفاده از تحلیل‎های آماری به داده‎های تقریباً عینی تبدیل می‎شود. این روش منجر به اجماع در تصمیم‎گیری می‎گردد. این روش را می‎توان برای تعدادی از
مسائل مرتبط پیش‎بینی و تصمیم‎گیری، مورد استفاده قرار داد (آذر و فرجی، 1381). روش دلفی یک فرایند قوی مبتنی‎بر ساختار ارتباط گروهی است، این روش در مواردی که دانشی ناکامل و نامطمئن در دسترس است، مورد استفاده قرار می‎گیرد و قضاوت، به متخصصان آن امر سپرده می‎شود (هادر و‎ هادر66، 1995).
در روش دلفی، پیش‎بینی‎های ارائه شده توسط افراد خبره در قالب اعداد قطعی بیان می‎گردند درحالی‎که استفاده از اعداد قطعی برای پیش‎بینی‎های بلندمدت، آن را از دنیای واقعی دور می‎سازد. از طرفی، افراد خبره از شایستگی‎ها و توانایی‎های ذهنی خود برای پیش‎بینی استفاده می‎نمایند و این نشان می‎دهد که عدم‎قطعیت حاکم بر این شرایط از نوع امکانی است و نه احتمالی. امکانی بودن عدم‎قطعیت سازگاری با مجموعه‎های فازی دارد (آذر و فرجی، 1381).
روش دلفی فازی توسط ایشیکاوا و همکاران67 بیان شد و برگرفته شده از روش دلفی سنتی68 و تئوری مجموعه فازی است (سو و همکاران69، 2010؛ چنگ و همکاران70، 2009). سپس، این روش توسط پژوهش‎گرانی نظیر کائوفمان و گوپتا71 و مورای و همکاران توسعه داده شد (چانگ و همکاران72، 2000). کاربرد این روش به‎منظور تصمیم‎گیری و اجماع بر مسائلی که اهداف و پارامترها به صراحت مشخص نیستند، منجر به نتایج بسیار ارزنده‎ای می‎شود. ویژگی مهم این روش، ارائه چارچوبی انعطاف‎پذیر است که بسیاری از موانع مربوط به عدم‎دقت و صراحت را تحت پوشش قرار می‎دهد (میرسپاسی و همکاران، 1389).
بسیاری از مشکلات در تصمیم‎گیری‎ها مربوط به اطلاعات ناقص و نادقیق است. همچنین تصمیم‎های گرفته‎شده‎ی خبرگان بر اساس صلاحیت فردی آنان و به شدت ذهنی است. بنابراین بهتر است داده‎ها به‎جای اعداد قطعی، با اعداد فازی نمایش داده شوند. روش دلفی فازی، مفهوم فازی و روش دلفی را یکپارچه می‎کند و نیازمند نمونه پیمایش کوچکی برای به‎دست آوردن نتایج عینی و معقول است (وو، 2011).
روش کلی اجرای دلفی فازی به صورت ‏شکل 3-2 است:

شکل 3-2 الگوریتم اجرای روش دلفی فازی – منبع: (جعفری و منتظر، 1387)

3-13- مراحل اجرای روش دلفی فازی
برای اجرا و تحلیل دلفی فازی، مراحل زیر پیموده می‎شوند (چنگ و لین73، 2002).
گام اول: در این مرحله، رتبه‎بندی توسط خبرگان صورت می‎گیرد. بر اساس اعداد فازی ذورنقه‎ای، 4 عدد فازی به هریک از رتبه‎ها و امتیازها داده می‎شود که رتبه بدبیانانه، و رتبه باورکردنی و قابل قبول و رتبه خوشبینانه است. منظور از i، شماره خبره‎ای است که اعلام نظر کرده است. در این صورت و باتوجه به گفته‎های بالا، مجموعه اعداد فازی ذورنقه‎ای برای هر خبره به شکل زیر است.
(3-6)

گام دوم: در ابتدا، میانگین مجموعه‎ها () از تمامی مجموعه‎ها () محاسبه می‎شود که این کار نیازمند میانگین‎گیری از تمامی و است یعنی:
(3-7)

سپس برای هر خبره، مقدار اختلاف از رابطه زیر حساب می‎شود و برای آن خبره ارسال می‎گردد.
(3-8)

گام سوم: در این مرحله، بعد از آنکه بازخور اولیه به خبرگان داده شد و مرحله دوم دلفی صورت گرفت، خبرگان نظرات اصلاح شده خود را در قالب اعداد فازی ذورنقه‎ای بیان می‎کنند که به شکل زیر است.
(3-9)

در اینجا، فرایند باتوجه به گام دوم

دیدگاهتان را بنویسید