واژه‌های کلیدی: نشانگان اعتیاد به اینترنت، ابرازگری هیجانی، کنترل هیجان، سیستم‌های مغزی رفتاری
تقدیروتشکر از خانواده ام و همسرم که با صبرو شکیبایی همواره مشوق من در تمام طول تحصیل بوده اند قدردانی میکنم. از استادان گرانقدر سرکارخانم دکتر شاهقلیان و جناب آقای دکتر عبداللهی که با صبر و حوصله در نگارش این کار پژوهشی مرا راهنمایی کردند سپاس گذارم.از تمام کسانی که به نحوی گره گشای من در مسیر نگارش این پروژه بودند تشکر مینمایم.
فهرست مطالب
عنوان شماره صفحه

فصل اول
کلیات
1-1 مقدمه 2
1-2 بیان مسئله 4
1-3 ضرورت و اهمیت تحقیق 8
1-4 اهداف پژوهش 10
1-5 متغیرهای پژوهش 10
1-6 پرسش پژوهش 10
1-7 تعاریف مفهومی متغیرها 11
1-7-1 نشانگان اعتیاد به اینترنت 11
1-7-2 كنترل هيجاني 11
1-7-3 ابرازگری هیجانی 11
1-7-4 سیستم‌های مغزی رفتاری 11
1-8 تعریف عملیاتی متغیر ها 13
فصل دوم
مروري بر مطالعات انجام‌شده
2-1 مبانی کلی اعتیاد به اینترنت (تعریف، شیوع، عوامل موثر ) 15
2-2 دیدگاه‌های نظری 22
2-3 هیجان 26
2-3-1 دیدگاه‌های نظری هیجان 26
2-3-2 ابرازگری هیجانی 28
2-3-3 کنترل هیجانی 29
2-4 سیستم مغزی رفتاری 31
2-4-1 تعریف سیستم‌های مغزی /رفتاری 32
ب )پیشینه پژوهشی 34
پژوهش‌های داخل کشور 34
پژوهش‌های خارج از کشور 38
2-5 جمع بندی 43
فصل سوم
روش تحقیق
3-1 روش پژوهش 45
3-2 جامعه آماری پژوهش 45
3-3 نمونه پژوهش و روش نمونه گیری 45
3-4 توصیف ابزارهای پژوهش 46
3-4-1 پرسشنامه اعتیاد به اینترنت یانگ (IAT) 46
3-4-2 مقیاس BIS/BAS کارور و وایت 46
3-4-3 پرسشنامه ابرازگري هيجاني (EEQ) 47
3-4-4 پرسشنامه کنترل هیجانی (ECQ) 48
3-5 روش اجرای پژوهش 49
3-6 روش آماری تحلیل داده‌ها 49
فصل چهارم
تجزیه و تحلیل داده ها
4-1 نتایج توصیفی 51
4-1-1 ویژگی‌های جمعیت‌شناختی 51
-فراوانی پاسخ دهندگان براساس تعداد خواهر برادر 51
– فراوانی پاسخ دهندگان بر اساس فرزند چند خانواده 52
– فراوانی و درصد رشته تحصیلی پاسخ دهندگان 53
– فراوانی و درصد سابقه مصرف دارو پاسخ دهندگان 54
– سابقه بیماری جسمی روانی 554
4-2 نتایج استنباطی 56
4-2-1 بررسی سوال اول 56
4-2-2 بررسی سوال دوم 57
4-2-3 بررسی سوال سوم 58
4-2-4 بررسی سوال چهارم 59
5-2-4 بررسی سوال پنجم…………………………………………………………………………………………………..60
6-2-4 بررسی سوال ششم …………………………………………………………………………………………………..62
فصل پنجم
بحث و نتيجه‌گيري
5-1 نتیجه گیری کلی 75
5-2 محدودیت‌های پژوهش 76
5-3 پیشنهادهای پژوهشی 76
5-4 پیشنهادات کاربردی 76
منابع و مأخذ
منابع فارسی 78
منابع انگلیسی…………………………………………………………………………………………………………………….84
ضمائم
پیوست الف : مقیاس سیستم های بازداری و فعالسازی رفتاری 92
پیوست ب : پرسشنامه اعتیاد به اینترنت یانگ 93
پیوست ج : پرسشنامه ابرازگری هیجانی 93
پیوست د : پرسشنامه کنترل هیجانی 94

فهرست جدول ها
عنوان شماره صفحه
جدول 2 – 1 آخرین جمعیت حدودي کاربران اینترنت در سال 2000 و 2012 18

جدول 4 – 1 فراوانی پاسخ دهندگان براساس تعداد خواهر برادر 52
جدول 4 – 2 فراوانی پاسخ دهندگان بر اساس فرزند چند خانواده 52
جدول 4 – 3 فراوانی و درصد مقطع تحصیلی پاسخ دهندگان 53
جدول 4 – 4 فراوانی و درصد رشته تحصیلی پاسخ دهندگان 54
جدول 4 – 5 فراوانی و درصد سابقه مصرف دارو پاسخ دهندگان 54
جدول 4 – 6 فراوانی و درصد سابقه بیماری جسمی روانی پاسخ دهندگان 55
جدول 4 – 7 آماره های توصیفی 55
جدول 4 – 8 جدول همبستگی بین ابعاد ابرازگری هیجانی و نشانگان اعتیاد به اینترنت 56
جدول 4 – 9 جدول همبستگی بین ابعاد کنترل هیجانی و نشانگان اعتیاد به اینترنت 57
جدول 4 – 10 جدول همبستگی بین ابعاد سیستم فعالسازی رفتاری و نشانگان اعتیاد به اینترنت 58
جدول 4 – 11 جدول همبستگی بین سیستم بازداری رفتاری و نشانگان اعتیاد به اینترنت 59
جدول 4 – 12 جدول ضریب تعیین مدل رگرسیون 59
جدول 4 – 13 جدول آنوا 60
جدول 4 – 14 جدول ضرایب رگرسیونی 60
جدول 4- 15 خلاصه مدل رگرسیون……………………………………………………………………………………..61
جدول 4- 16 آنوا……………………………………………………………………………………………………………..61
جدول 4-17 ضرایب رگرسیون…………………………………………………………………………………………….62

فصل اول
کلیات

1-1 مقدمه
دسترسی به اینترنت پدیده رو به گسترشی است و هر روز تعداد بیشتری از افراد در زمره استفاده کنندگان از اینترنت قرار می‌گیرند (زربخش بحری و همکاران، 1392). امروزه یکی از معضلات مهم زندگی در کنار فن آوری، اعتیاد به استفاده از فنآوری‌ها یا وابستگی به آنها است که در همین ارتباط میزان گرایش جوانان به استفاده از اینترنت 5/78 درصد گزارش شده است (جلالی و همکاران، 1386). افزایش تعداد کاربران اینترنت در پژوهش چاین، و چنگ (2006) نیز تاکید شده است. این دیدگاه كه اصطلاح اعتياد فقط اعتياد به مواد نيست و می‌تواند به شکل اعتياد رفتاري هم وجود داشته باشد اولين بار توسط پل در 1975 ارائه شد. طبق نظر پل آنچه كه باعث ميشود افراد نسبت به يك رفتار معتاد شوند، تجربه خوشايند نسبت به انجام آن رفتار است همانگونه كه نسبت به مصرف مواد رخ می‌دهد. در اعتياد اينترنتي فرد، نه به ماده بلكه به آنچه در رايانه انجام می‌دهد يا به احساسي كه در هنگام انجام آن به او دست می‌دهد وابسته ميشود (گود من ، 1990).
گلدبرگ اولین بار در 1995، نشانگان اعتیاد به اینترنت را مطرح کرد. نشانگان اعتیاد به اینترنت یا وابستگی رفتاري به اینترنت صرف نظر از این که آن را یک بیماري یا آسیب روانی یا معضل اجتماعی بدانیم پدیده‌ای است، مزمن، فراگیر و عودکننده که با صدمات جدي جسمانی، مالی، خانوادگی، اجتماعی و روانی همراه است. برخی از این صدمات را می‌توان شامل هزینه روزافزون براي اینترنت و موضوعات مربوط به آن، احساس هیجانی ناخوشایند (مانند اضطراب، افسردگی و مانند آن) در زمانی که فرد در تماس با اینترنت نیست، قابلیت تحمل و عادت کردن به اثرات در اینترنت بودن، و انکار رفتارهاي مشکل زا دانست (گونزالز ، 2008). دیویس (2001) دو نوع استفاده از اینترنت را معرفی کرده است. استفاده آسیب‎زای خاص و استفاده آسیب‌زای تعمیم‌یافته ، استفاده آسیب‎زای خاص عبارت است از وابستگی به یک عملکرد خاص اینترنت مثل سرویس‌های حراج آنلاین. این نوع وابستگی در نبود اینترنت هم وجود دارد. این نوع وابستگی را میتوان یکی از اشکال یک اختلال رفتاری وسیع‌تر دانست. استفاده آسیب‎زای تعمیم‌یافته استفاده افراطی عمومی و چند بعدی از اینترنت مانند بازی کردن، چت کردن، چک کردن ایمیل چندین بار در روز و حتی اتلاف وقت به صورت آنلاین و بدون هدف خاص را شامل می‌شود. وابستگی از نوع تعمیم‌یافته در نبود اینترنت وجود ندارد.
به نظر دیویس، علت‎های دخیل در استفاده آسیب زا از اینترنت را می‌توان در یک چهارچوب آمادگی-‌ تنيدگي توضیح داد. رفتار غیرعادی در نتیجه یک آمادگی (یک آسیب روانی موجود) و یک تنيدگي (یک اتفاق در زندگی) بروز می‎کند. در خصوص آمادگی عوامل متعدد مطرح شده است. دیویس (2001) اگرچه بر تحریف‌های شناختی درباره خود و دنیا مانند «من فقط در اینترنت خوب هستم»، «وقتی آنلاین هستم برای خود کسی هستم» و یا «وقتی آنلاین نیستم کسی مرا دوست ندارد»، «اینترنت تنها دوست من است» در وابستگی شخص به اینترنت تاکید کرده، استفاده اسیب زا از اینترنت را به عنوان نوعی راهبرد سازش‎نایافته خودنظم‎دهي هیجان تلقی میکند که چه بسا افراد برای مقابله با هیجان‌ منفی خود به کار می‌برند. این عقیده گروس و لونسون (1997) که بیش از نیمی از اختلالهای مربوط به محور I و همه اختلالهای شخصیتی محور II در DSM شامل برخی بدنظمی‌های هیجانی هستند همچنان مطرح است. نظم هیجانی بر اين موضوع كه افراد چه هیجانی را در چه زمانی داشته باشند و چگونه آن هیجانها را تجربه یا ابراز کنند تأثیر می‌گذارد (ریچارد و گروس ، 2000). یک شکل از نظم هیجانی، بازداری هیجان یا مخفی کردن هیجانی است که شخص احساس میکند. بازداری یا کنترل هیجانی به افزایش برانگیختگی فیزیولوژیکی منجر می‌شود که البته این برانگیختگی فیزیولوژیکی می‌تواند در آسیب‌های مختلف از جمله بیماریهای روان تنی نقش داشته باشد(باتلر ، 2001).
بعضي افراد هيجانهايشان را آزادانه و ظاهراً بدون نگراني از پيامدهاي آن ابراز ميكنند ولي برخي ديگر در ابراز حالتهاي هيجاني خود محافظه كار هستند (امونز و كلبي ، 1995). هلمرز و منت (1999) دريافتند كه دشواري در شناسایی و توصيف هیجانها با ابرازگري هيجاني همبستگي معكوس داردتبيين گري (1989؛ به نقل از آزادفلاح، 2000). از شخصيت، مبناي هيجاني روشني دارد. گری عنوان می‌كند كه گرايش به انواع خاصي از هيجانات به دليل تفاوت درسيستم هاي مغزي/ رفتاري است.
این نظریه بيان می‌دارد كه ساختارهاي مختلف مغز، سيستم هاي انگيزش اساسي را كه در تعامل با تقويت رفتاري هستند، راه اندازي ميكنند. سيستم فعال ساز رفتاري مسيردوپامينرژيك و مدارهاي كورتيك و-استريتو- پاليدو- تالاميك را دربر دارد. جایگاه این سيستم، لب پيشاني، بادامه و عقده هاي پايه می‌باشد و توسط محرك هاي خوشايند مرتبط با پاداش يا حذف تنبيه فعال ميشود. به نظرمي رسد این سیستم برای تجاربي نظير اميد، وجد و شادي پاسخگو باشد. سيستم بازداري در قسمت جداري- هيپوكامپي ساقة مغز، مدارپاپز و لب حدقه اي- پيشاني قراردارد (هیویج و همکاران، 2006). نتایج برخی پژوهش‌ها مانند فرانکن و موریس (2006) نشان میدهد بيش فعالي سیستم فعال ساز رفتاري موجب ميشود كه فرد بدون توجه به پيامدهاي عمل، به دنبال دستيابي به محركهاي پاداش دهنده باشد و پژوهش‌ها حاكي ازآن است كه بيش فعالي سیستم فعال ساز رفتاري در بروز و تداوم رفتارهای وابستگی و از جمله سوء مصرف مواد نقش مهمی دارد.
پژوهش حاضر نیز هم راستا با سایر پژوهشهایی که به شناخت عوامل اثرگذار بر پدیده رو به گسترش اعتیاد به اینترنت پرداخته اند، شکل گرفته است.

1-2 بیان مسئله
هرگاه يك عادت مبدل به يك اجبار شود می¬تواند اعتياد به حساب آيد. اعتيادهاي رفتاري را نبايد به صرف نبود « ماده مورد استفاده » ناديده گرفت. درDSM ملاک¬های تشخیصی نشانگان اعتیاد به اینترنت با ملاک¬های تشخیصی برای اختلال کنترل تکانه، قماربازی بیمارگون و نیز وابستگی به مواد همپوشی دارد (مورالی و گورگس ، 2007).

براساس DSM-5: ملاک‌های پیشنهاد شده در اختلال بازی اینترنتی (که عموما با عنوان اختلال مصرف اینترنت، اعتیاد به اینترنت یا اعتیاد به بازی نیز به ان اشاره شده)به صورت زیر میباشد: استفاده مداوم و مکرر از اینترنت برای بازی کردن، اغلب با بازیکنان دیگر، که به اختلال یا ناراحتی قابل ملاحظه بالینی منجر میشود. به صورتیکه با پنج (یا تعداد بیشتری )از موارد زیر در مدت 12 ماه نمایان میشود:

1. دلمشغولی به بازی‌های اینترنتی (فرد در مورد فعالیت بازی قبلی فکر میکند یا بازی کردن بعدی را انتظار میکشد، بازی اینترنتی فعالیت غالب در زندگی روزانه میشود).
توجه : این اختلال با قمار بازی اینترنتی تفاوت دارد که تحت اختلال قمار بازی منظور شده است.
2. نشانه‌های ترک هنگامی که بازی اینترنتی حذف شده است. (این نشانه‌ها معمولا، به صورت تحریک پذیری، اضطراب، یا غمگینی توصیف شده اند، اما علایم جسمانی ترک دارویی وجود ندارد.
3. تحمل- نیاز به صرف کردن وقت بیشتر برای بازی‌های اینترنتی.
4. تلاش‌های ناموفق برای کنترل کردن مشارکت در بازی‌های اینترنتی.
5. از دست دادن علاقه به مشغولیت‌ها و سرگرمی‌های قبلی، به استثنای بازی‌های اینترنتی و در نتیجه آن.
6. استفاده بیش از اندازه مداوم بازی‌های اینترنتی با وجود آگاهی از مشکلات روانی –اجتماعی.
7. اعضای خانواده، درمانگران، و دیگران را در مورد مقدار بازی اینترنتی فریب داده است.
8. استفاده از بازی‌های اینترنتی برای گریختن از خلق منفی یا تسکین دادن آن (مثل احساسات درماندگی، گناه، اضطراب)
9. رابطه، شغل، یا فرصت تحصیلی یا شغلی مهمی را به علت شرکت در بازی‌های اینترنتی به خطر انداخته یا از دست داده است (انجمن روانپزشکی آمریکا، 2013 ) البته قابل توجه میباشد که در این بخش ذکرشده است که فقط بازی‌های اینترنتی غیر قمار بازی در این اختلال منظور شده اند. استفاده از اینترنت برای فعالیت‌های ضروری در کار و کاسبی یا شغل منظور نشده است، این اختلال استفاده تفریحی یا اجتماعی دیگر از اینترنت را نیز شامل نمیشود. همچنین، سایت‌های اینترنتی جنسی نیز منظور شده اند. این اختلال بسته به میزان اختلال در فعالیت‌های عادی، میتواند خفیف، متوسط و یاشدید باشد. افراد مبتلا به این اختلال نه چندان شدید ممکن است نشانه‌های کمتر در زندگی خود داشته باشند. آنهایی که به اختلال اینترنتی شدید مبتلا هستند ساعات بیشتری را صرف کامپیوتر میکنند و روابط یا فرصت‌های شغلی یا تحصیلی شدید تری را از دست میدهند.
بر این اساس و با ملاک قرار دادن DSM، یانگ (1998) بيان كرد كه هر فردي كه به حداقل پنج نشانه از فهرست زير جواب مثبت دهد معتاد به اينترنت شناخته ميشود.
1. اشتغال ذهني در مورد اينترنت (فكر كردن درباره اتصال قبلي به اينترنت و انتظار كشيدن براي تماس مجدد بعدي)
2. احساس به گذراندن زمان بيشتر در اينترنت براي به دست آوردن ميزان رضايت بيشتر از آن
3. عدم موفقيت در كنترل، توقف يا كم كردن استفاده از اينترنت
4. به هنگام قطع و يا كم كردن استفاده از اينترنت احساس ناآرامي، افسردگي يا بدخلقي كردن
5. فرد بيشتر از زماني كه قصد دارد، از اينترنت استفاده می‌كند
6. فرد به خاطر استفاده از اينترنت، فرصتهاي شغلي و روابط اجتماعي مهم خود را از دست ميدهد
7. دروغگويي به اعضاي خانواده، روان درمانگر يا افراد ديگر در مورد مدت زمان استفاده از اينترنت
8. استفاده از اينترنت به عنوان راهي براي فرار از مشكلات يا مسائلي مثل افسردگي و نااميدي.

این ملاک¬ها به شکل گسترده¬ای مورد توافق وپذیرش پژوهشگران این حوزه قرار گرفت (جورج، مورالی، 2007). یافته¬های بدست آمده از پژوهش¬ها حاکی است که افراد وابسته به اینترنت اغلب دارای مشکلات وتعارضات هیجانی، ناتوانی در کنترل هیجانات گوناگون (به ویژه هیجانات منفی)، تکانه¬های برون¬ریزی شده، مشکل در ابراز وجود، احساس بی¬کفایتی، و ناگویی هیجانی می¬باشند
(جدیدی و بهادری 1387؛گیسیپ ، 2011)
کار گروهDSM-5 بیش از 240 مقاله را بررسی کرد و مقداری شباهت رفتاری بازی اینترنتی با اختلال قمار بازی و اختلالات مصرف مواد پیدا کرد، این نوشته‌ها تعدادی از شباهت‌های اساسی با اعتیادات مواد، از جمله جنبه‌هایی از تحمل، نشانه‌های ترک، تلاش‌های نا موفق مکرر برای کاهش دادن یا ترک کردن، و اختلال در عملکردی عادی را شرح میدهند.
به علاوه میزان شیوع ظاهرا بالا، در کشورهای آسیایی و میزان کمتر در غرب، منظور کردن این اختلال را در بخش سوم DSM موجه ساخت. این اختلال اهمیت قابل ملاحظه‌ای برای عموم دارد و پژوهش بیشتر ممکن است سرانجام به شواهدی منجر شود مبنی بر اینکه اختلال اینترنتی سزاوار اختلال مستقل است ( انجمن روانپزشکی آمریکا، 2013)
هیجان‌ها گروهی از سازه‌های روانی مبتنی بر پردازش اطلاعات و شامل فرایندها و تجسم‌های نمادین و غیر نمادین هستند. تجسم‌های نمادین شامل تصاویر و لغات و تجسم‌های غیر نمادین شامل برانگیختگی¬های جسمانی هستند که هنگام برانگیختگی هیجانی تجربه می‌شوند. تجسم¬های نمادین و غیرنمادین همگی در خدمت ابرازگری هیجان می¬باشند. نظام‌های نمادین مانند زبان این امکان را فراهم می‌آورند که انسان به احساسات هیجانی، فکر کند و حالات هیجانی خود را تنظیم نماید (باومن، 2001). زمانی که تجسم نمادین هیجان‌ها محدود باشد و یا به عبارتی تعاملات فرد با دنیای پیرامون کاهش یابد، ممکن است افراد برای جبران به ارتباط با دنیای مجازی روی آورند. اینترنت دنیای مجازی است که کاربران می‌توانند از طریق آن با دیگران ارتباط برقرار کنند و از آن به عنوان جانشین اجتماعی برای تعاملات چهره به چهره استفاده کنند (تمنایی فرد و همکاران، 1391).
كنترل هيجاني و دوسوگرايي در ابرازگري هيجاني، خود دو سبك از سبك هاي ابراز هيجان هستند. به نظر می¬رسد هنجارهای هر فرهنگ ممکن است به طور متفاوتی سبک‌های ابراز هیجان را تشویق یا توقیف کنند.
فام (2000) به گروهی از دانشجویان ژاپنی و آمریکایی در دو موقعیت فردی و گروهی فیلم ترسناکی را نشان داد. در شرایط فردی آزمودنی¬های هر دو گروه هیجان منفی را نشان دادند اما هنگام حضور آزمایشگر دانشجویان ژاپنی برای مخفی کردن هیجان منفی خود لبخند می‌زدند در حالیکه دانشجویان آمریکایی به ابراز