هواداران فوتبال با مشتریان خدمات و کالاهای دیگر یک تفاوت بنیادین دارند و آن وفاداری به تولیدکننده و عرضه‌کننده خدمات است. این وفاداری به صورت طرفداری از یک باشگاه معین ابراز می‌شود. از نظر اقتصادی این رفتار مشتری عقلانی نیست زیرا ممکن است یک باشگاه دیگر مسابقه به مراتب بهتری عرضه کند. در این صورت معقول و منطقی است که طرفداران فوتبال به طرفداری از چنین باشگاهی بپردازند و طرفداری از باشگاه پیشین را کنار بگذارند. اما واقعیت امر چنین نیست. هواداران حتی خدمت برتر را نمی‌پذیرند و به حمایت از باشگاه پیشین می‌پردازند. حال آنکه ممکن است مسابقه آن بدون کیفیت رقابتمند باشد. اگر وضع باشگاه مورد حمایت بسیار نامطلوب و فضیحت‌بار شود، در این صورت هواداران یک باشگاه ممکن است از آن دل برکنند و یا از طرفداری فوتبال روی برگردانند، ولی بعید می‌نماید به طرفداری رقبای سرسخت آن باشگاه روی بیاورند (15).

رفتار هواداران باشگاه‌ها بیشتر شبیه طرفداران ایدئولوژیک احزاب عقیدتی سیاسی است. اول، طرفداران دیر یا زور انگ و رنگ وابستگی به یک باشگاه معین به خود می‌گیرند؛ دوم، به وابستگی به یک باشگاه عادت می‌کنند و این عادت صورت اعتیادگونه به خود می‌گیرد؛ سرانجام، اگر روزی از یک باشگاه دل برکنند به لحاظ زمینه‌های پیشین، بسیار بعید است تا به حمایت از تیم‌های باشگاهی کشور خود بپردازد تا چه رسد به باشگاه‌های رقیب در یک کشور دیگر (8).

اگر چه وفاداری هواداران ناشی از آمیزه‌ای از عوامل اجتماعی، فرهنگی و روانی است، سرانجام وفاداری به پرداخت هزینه برای باشگاه تبدیل می‌شود. بقا و سود باشگاه‌ها به همین پرداخت‌ها وابسته است. بنابراین توجه و تعامل باشگاه با هواداران از نکات ظریف و مهم صنعت فوتبال است. بطوریکه بی‌توجهی به روان‌شناختی و حساسیت‌های هواداران زیان‌های سنگین به باشگاه وارد می‌کند، انگار یک بنگاه مشتریانش را از دست بدهد.

وفاداری هواداران به باشگاه و احساس تعهد به تماشای یک مسابقه معین بی حد و مرز نیست. لازم است عرضه یک مسابقه همانند عرضه خدمات دیگر دارای ویژگی‌های پذیرفتنی باشد. برای نمونه، قیمت بلیط یا هزینه تلویزیون پولی معقول و متناسب با توان خرید هواداران باشد؛ امکانات ورزشگاهی و تسهیلات تلویزیونی دارای کیفیت مناسب باشد. اگر این ملاحظات بارها رعایت نشوند، پیوندهای بین هواداران و باشگاه دچار خدشه می‌شود (34).

برخی بر این باورند که تجاری شدن فوتبال برای هواداران زیانمند بوده است. این باور ناشی از افزایش قیمت بلیط‌ها و هزینه نمایش تلویزیونی بوده‌است، بدون اینکه کیفیت خدمات به طور چشمگیر افزایش یافته باشد. این بحث‌ها عمدتاً ناشی از یک دغدغه بنیادین است و آن توفق سوداگری بر سنت هواداری بی‌چشمداشت از تیم‌ها در عالم فوتبال است. در این میان، برخی از تحلیلگران ابراز می‌کنند که رواج سوداگری در ورزش آمریکا از حمایت هواداران نکاسته است. با این وجود لازم است به تفاوت فرهنگی و رفتاری هواداران در جوامع مختلف مانند اروپا با آمریکا و نیز در ورزش‌های مختلف مانند بسکتبال و راگبی با فوتبال توجه داشت.

بسیاری از هواداران سوداگرانه به باشگاه‌های خود توجه ندارند و انتظار دارند که باشگاه‌ها نیز رفتار سوداگرانه در فوتبال نداشته باشند. حال چقدر این انتظار توسط باشگاه به مثابه بنگاه در آینده برآورد می‌شود؟ پاسخ روشنی برای این پرسش نمی‌توان یافت. زیرا به یقین، باشگاه به عنوان بنگاه به ناگزیر باید در پی سوداگری باشد و اگر چنین نکند، در میدان رقابت اقتصادی و سپس رقابت ورزشی ناکام خواهد شد. موضوع این است که باشگاه بتواند توازنی بین انگیزش‌های سوداگرانه و مصالح ورزش‌گرایانه بیابد و این کار آسانی نیست، زیرا در این صورت باشگاه بایستی از بخشی از درآمد و سود خود چشم‌پوشی کند. از پیامدهای رواج روحیه سوداگرانه در فوتبال، افزایش قیمت بلیط و هزینه تماشای مسابقه از تلویزیون‌های بی‌پولی است. معمولاً اقشار پایین جامعه به آسانی توانایی پرداخت چنین هزینه‌ای را ندارند. این اقشار به مشقت می‌افتند و ممکن است اندک اندک از هوادارای باشگاه‌ و اساساً فوتبال دل زده شوند. در این صورت فوتبال از صورت فراگیر مردمی خارج و به یک خدمات گران‌قیمت برای بینندگان تلویزیون‌های بی‌پولی در خانه‌ها بدل شود. ممکن است در آینده حتی حق پخش باشگاه‌ها آن‌قدر زیاد شود که باشگاه‌ها برای حفظ وجه مردمی خود، تماشای فوتبال در ورزشگاه‌ها را رایگان اعلان کنند. این اقدام دریچه‌ای نو برای حفظ هواداران مردمی با توان مالی اندک خواهد گشود (34).

به هر تقدیر، فوتبال به لحاظ اجتماعی دستخوش یک دگردیسی بنیادین است. در گذشته بیشتر طبقات پایین جامعه به آن رو می‌آورند؛ در ورزشگاه‌ها حضور می‌یافتند و به سود تیم مورد علاقه خود شعار می‌دادند. اما در دو دهه اخیر این ورق برگشته است. طبقات بالای جامعه بر اثر امکان تماشای مسابقات از محل آسایش خود، به هواداران فوتبال پیوسته‌اند. البته گرانی تماشای حضوری و تلویزیونی موجب فشار بر طرفداران سنتی و دیرین فوتبال شده‌است. در واقع به لحاظ اجتماعی، فوتبال از اقشار و طبقات پایین جامعه به سوی طبقات بالا جابه‌جا شده‌است. البته کماکان حمایت هواداران از تیم‌های محلی ادامه دارد. در این حمایت‌ها، نوعی احراز هویت، ابراز همبستگی جوامع محلی، بالیدن به افتخارات و تجدید خاطرات را می‌توان یافت. جالب این است که بسیاری از باشگاه‌های محلی از امواج کلان سوداگری فوتبال فاصله دارند. از این رو هنوز آغوش این باشگاه‌ها برای جلب و جذب هواداران محلی باز است. در بسیاری اوقات، کیفیت بازی باشگاه‌های کوچک محلی، خشنودی هواداران محلی را برآورده نمی‌کند. از این رو، نمودی نو در بین هواداران پدیدار شده‌است و آن هواداری از باشگاه توانمند فراملی معمولاً اروپایی در کنار هواداری از باشگاه‌های خرد ملی است. در واقع با این رفتار، هواداران دو نکته مهم را نشان می‌دهند. اول، حمایت سنتی از باشگاه‌های محلی، دوم، حمایت از بازی با کیفیت برتر. در این میان نباید اثر تبلیغات رسانه‌های پرقدرت در اروپا را فراموش کرد. به ویژه این که بخشی از مسابقات به طور رایگان از تلویزیون ملی پخش می‌شود و باب ارتباط رایگان هواداران با باشگاه‌ها نیمه باز است. با این وصف، باشگاه‌های محلی مانند فروشگاه‌های کوچک محلی، هواداران محلی خود را جذب می‌کنند. آسانی دسترسی، قیمت ارزان‌تر برای کالایی با کیفیت نازل‌تر و وجود علاقه‌ها بر اساس محلی‌گری از جمله عوامل انگیزش برای خرید از فروشگاه‌های کوچک محلی است. این موارد برای باشگاه‌های محلی نیز درست است. مشتریان برای برآوردن نیاز به کالاهای برتر، متقاضی کالاهای بنگاه‌های عمده‌تر و برترند (34).

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   طبقه بندی کلی مواد اعتیاد آور و اثرات آنها

این نیاز به صورت حمایت از باشگاه‌های برتر با توان عرضه بازی‌های کیفی برآورد می‌شود. البته در این میان ممکن است، نسل نوعی پیدا شود که از باشگاه‌های محلی خود بریده و به هواداری از باشگاه‌های اروپایی کشورهای دیگر پیوسته باشد. این نمودها از دستاوردهای تبلیغات و چیرگی شبکه‌های تلویزیونی و اینترنتی در کمتر از دو دهه اخیر بوده‌است. جذابیت ورزشی یک باشگاه با تعداد هواداران و علاقمندان تماشای مسابقات آن باشگاه مشخص می‌شود. هرچه تعداد بینندگان مسابقات بیشتر باشد، مبلغ قرارداد با حامیان مالی بیشتر می‌شود. معمولاً مسابقه خوب یا قهرمانی منطقه‌ای و ملی سبب می‌شود که برخی هوادار یک باشگاه شوند. تکرار بازی‌های برتر و کسب مقام قهرمانی، موجب دوام هواداری می‌شود. سپس حتی اگر کیفیت مسابقه تیم افت کند و یا در کسب مقام قهرمانی ناکام شود، کمتر موجب تغییر مواضع هواداران پیشین می‌شود. در واقع نوعی روابط اجتماعی و احساس بودن در فضای مشترک بین هواداران ایجاد می‌شود. حتی بازی بد و ناکامی باشگاه مورد حمایت معمولاً به روی‌گردانی هواداران از فضای مشترک مذکور نمی‌شود. از این رو هواداران در نام و نشان باشگاه نوعی از هویت مشترک جمعی و احساس وابستگی روانی فردی می‌یابند. در بسیاری از موارد این احساس از نسلی به نسل دیگر انتقال می‌یابد. فضای عاطفی هواداری از یک تیم یا باشگاه در خانواده‌ها دوام پیدا می‌کند و سپس صورت میراث خانوادگی به خود می‌گیرد. ارزش واقعی پیشینه باشگاهی نامعلوم است (34). با این وجود می‌توان ارزش‌های حداقلی برای آن یافت. این کار را با انتخاب فرض‌های ساده‌کننده، مانند خلاصه کردن حمایت و هواداری از باشگاه معین به تعداد ساعات صرف شده برای حمایت از باشگاه و میزان پرداختی برای هزینه‌های تماشای بازی باشگاه مورد علاقه و برآورد آن انجام داد. در این برآوردها، برای محاسبه شور و هیجان و پای‌بندی مستمر و مایه‌گذاشتن عواطف و احساسات هواداران جایی نیست ولی به هر تقدیر، تصویری کلی و حداقلی از یک موضوع قویاً کیفی می‌توان از موضوع فراهم کرد. اگر این حداقل بسیار بیشتر از تصور ذهنی باشد، آنگاه می‌توان به ارزش پیشینه باشگاه معین بیشتر اندیشید. باشگاه بدون اقبال هواداران و حمایت مراجع محلی، دچار بحران‌های بزرگ می‌شود. به اجمال می‌توان گفت که اعتبار یک باشگاه به عواملی مانند پیشینه باشگاه، میزان وفاداری هواداران، مشارکت در مسابقات اروپایی، پیروزی‌های مسابقات پیشین، توانایی برای ایجاد درآمدهای کلان و تعداد بازیکنان برتر وابسته است. در باشگاه‌های حرفه‌ای فوتبال، فرآیندهای اصلی مربوط به انجام مسابقه در میدان و جلب تماشاگران بالقوه برای تماشای مسابقه، اعم از حضوری یا از طریق رسانه است. بنابراین، بازاریابی برای مسابقه، جلب تماشاگران بالقوه به ورزشگاه یا پای تلویزیون و انجام مسابقه از فرآیندهای اصلی است. با این حال، فرآیندهای پشتیبانی عدیده‌ای وجود دارد.‌ برای نمونه مدیریت، تأمین و توسعه منابع انسانی و آموزش منابع انسانی از آن جمله است. فرآیندهای اصلی باشگاه حرفه‌ای فوتبال بر حسب توالی منطقه‌ای عبارتند از: بازاریابی، جلب هواداران به ورزشگاه و انجام مسابقه در ورزشگاه