وسواس شستشو چیه؟

وسواس شستشو یعنی احساسی آزاردهنده مبنی بر اینکه آلودگیا برخلاف بارها شستشو هنوز از بین نرفته ان. این وسواس یکی از شایع ترین شکلای مختلف مشکل وسواس فکری ـ عملی (OCD) است که جزو درمون پذیرترین وسواسا هم به حساب میره. خیلی از مبتلایان به این مریضی تصور می کنن هرگونه تماس اتفاقی یا قرار گرفتن در خطر آلودگیا منجربه آلودگی کامل و آسیب جدی می شه. مریضی که به موجب این طرز تفکر همیشه نگران حفظ خود از آلودگی هاست، به نظافت و شستشوی تندرو روی میاره، اما بازم به سختی احساس تمیزی می کنه.

علائم وسواس شستشو

وسواس شستشو معمولا به دو شکلِ دودلی در مورد تمیزی و تحمل ناپذیری این دودلی ظاهر می شه. فرض کنین مجبور شدین دست تون رو در جایی تاریک با فشار آب کم بشورید، اما همین که شستن دستا تموم می شه این دودلی مثل خوره به جون تون میفته که دست تون رو خوب نشسته اید، حال اونکه سرسختانه باور دارین ادامه زندگی شما به شستشوی بی کم و کاست دستا بستگی داره. چه احساس آزاردهنده ایه مگه نه؟! این دقیقا همون دودلی جون فرساییه که مبتلایان به وسواس شستشو شب و روز با اون دست و پنجه نرم می کنن. فرد مریض واسه اینکه از شر این دودلی خلاص شه، عمل شستن رو به دفعات زیاد تکرار می کنه و کم کم به مرحله ای می رسه که دیگر حاضر نیس دست از شستشو برداره. از پایه وقتی فردی تسلیم این پنداشت می شه که باید فعل شستن رو بدون مشکل بکنه، نگرانی دور و بر ضرورت تمیزی کامل و نیاز به پرهیز از آلودگیا در ذهنش قوت میگیره، تا اونجا که دیگر امکان تمیز شدن در حد لازم خیلی راحت عملی نیس.

خیلی وحشتناک بود. می دونستم که تمیزم، اما همش فکر می کردم که شاید تمیز نباشم و واسه همین به شستن ادامه می دادم. این کار تقریبا یک ساعت طول می کشین. اون وقت اگه اتفاقی به چیزی برمی خوردم که به نظرم کثیف بود، دوباره مجبور می شدم عملیات شستشو رو از سر بگیرم. ولی انگار برخوردهای تصادفی با این جور چیزای کثیف تمومی نداشت.

به گفته دکتر دین مَک کِی، دکتر مریض فوق، این فرد که از قدرت آلودگی زدایی صابون ناامید شده بود، پس از یه مدت به استفاده از پاک کنندهای ضدعفونی کننده روی آورد. این مریض در اول درمون اصلا تصورش رو هم نمی کرد که بهبود پیدا کنه و حتی وقتی دکتر مَک کِی گفته بود که وسواس شستشو با انجام تمرینات درمانی قابل بهبوده، با خنده جواب داده بود که می بینیم! این در حالیه که وضعیت اون طیِ سه سال درمون تا حدی بهبود پیدا کرد که حالا به روزی فقط سه مرتبه شستشوی دستا و هر بار فقط یک دقیقه رضایت می ده.

دودلی در مورد تمیزی واسه مبتلایان به وسواس شستشو تحمل ناپذیره. یک فرد غیروسواسی حتی اگه از تمیزی کامل دستا به دلیل شستن در جایی تاریک و با فشار آب کم مطمئن نباشه، از این مسئله با بی توجهی عبور می کنن، درحالی که تحمل احتمال تمیزی ناقص واسه مبتلایان به وسواس شستشو خیلی راحت امکان نداره. فرد مریض حتی اگه چیزی رو ۹۹ درصد تمیز بدونه، از فکر یک درصد کثیفی باقی مونده به وحشت میفته و همین مقدار ناچیز رو مضر و کشنده تلقی می کنه. مثل این افراد حتی زمانی که احساس می کنن همین مقدار تمیزی کافی و رضایت بخشه، بازم احساسی آزاردهنده از درون به اونا نهیب می زنه که این بار همون مقدار جزئی آلودگی کار دست شون میده.

علل وسواس شستشو

مبتلایان به وسواس شستشو علل مختلفی رو واسه شستشوی تندرو عنوان می کنن که عادی ترین اونا عبارتند از:

ترس از آسیب زدن به خود

ترس از آسیب زدن به خود یکی از شایع ترین علل مربوط به وسواس شستشوست. گروهی از مبتلایان می ترسن که نبود پاکسازی کامل آلودگیا به اونا آسیب برسونه. این افراد با خودشون فکر می کنن که اگه به اندازه کافی تمیز نباشن، به روشی در خطر آسیب قرار می گیرن و نتایج اون واسه شون تحمل ناپذیره.

ترس از آسیب زدن به بقیه

دلیل دیگری که معمولا از طرف مبتلایان به وسواس شستشو اشاره می شه، ترس از آلوده کردن غیرعمدی اطرافیانه که با عنوان وسواس احساس مسئولیت هم شناخته می شه.

همیشه از این می ترسیدم که باعث مریضی بقیه بشم. عادت داشتم دست هام رو ۲۰ دقیقه بشورم، تازه اونم طبق یه الگوی خاص تا مطمئن بشم که حسابی تمیز شدن. با این حال بازم میل نداشتم با کسی دست بدم. اما اگه پیش می اومد که دست هام رو اون جوری که می خواستم نشسته بودم، همش فکر می کردم که بقیه ممکنه در اثر دست دادن با من مریض بشن. حتی حموم کردنم هم یه جور خاصی بود، اول سرم رو می شستم، بعد دونه دونه می اومدم پایین تا به پاهام می رسیدم. البته اون موقعا می ارزید که این قدر به خودم سختی بدم، چون اصلا نمی تونستم این فکر رو تحمل کنم که یه روزی باعث مریضی بقیه بشم.

مریض فوق از این می ترسیده که باعث مریضی بقیه شه. ترس مثل این بیماران دور محور احساس مسئولیت در قبال سلامتی بقیه و ناتوانایی تحمل احساس گناهِ به دلیل نتایج بد شستن می چرخد. این وضعیت رو میشه به شکل زنجیره زیر خلاصه کرد:

احساس کثیفی –> شستن دستا –> دودلی در مورد تمیزی دستا –> زیاد احساس مسئولیت در قبال سلامتی بقیه

افرادی که به دلیل ترس از آسیب زدن به بقیه به شستشوی تندرو دست میزنن، به خیال خودشون همیشه ناقل مریضی هستن و آلودگی هاشون رو به هرکجا که می رن انتقال میدن. در این بین از اثر آگاهی رسانی رسانه ها هم نباید غافل بود، چون وسواس بعضی بیماران به دنبال باخبر شدن از عوامل مریضی زای تهدیدکننده در جایای عمومی زیاد می شه.

ایدز، هپاتیت، مریضیای مقاربتی مثل هِرپِس، ویروس اِبولا و حتی سرماخوردگی و آنفولانزا نمونه هایی از شایع ترین مریضیای مورد وحشت مبتلایان به وسواس شستشو به حساب می رن. بیمارستان ، مترو، توالت عمومی، داروخونه و کلا اماکن عمومی محدوده های مکانی ترس انگیزی هستن که چون احتمال برخورد با عوامل مریضی زا یا افراد مریض رو افزایش میدن، از طرف این افراد تحمل نکردنی تلقی می شن.

ترس از حشرات

ترس مبتلایان به وسواس شستشو از حشرات فقط به گزیده شدن محدود نمی شه، بلکه دلیل کلی ی ترس اونا اینه که حشرات ناقل آلودگیایی هستن که تماس با اونا منجربه آسیب می شه (آسیب به خود یا بقیه). پس فرق این نوع ترس با فوبیای حشرات اینه که فرد گرفتار به فوبیای حشرات قبل از هر چیز از گزیده شدن می ترسه، اما واسه فرد گرفتار به وسواس شستشو، همه حشرات به خاطر این شدیدا ترس انگیزند که ممکنه باعث ایجاد مریضیای مربوط به حشرات و بروز نتایج تحمل نکردنی شن.

پاکسازی آلودگیای فکری

بعضی مبتلایان به وسواس شستشو به دلیل پاکسازی آلودگیای فکری اقدام به شستشوی تندرو می کنن. در این مورد مریض سعی داره گناهان خود رو از راه عمل شستشو پالایش کنه. این حالت بخشی از وسواس خالصه و کلی ی نگرانی ی مریض رو به آزادی از افکار ممنوعه متمرکز می کنه. اگه مریض با افکار کفرآمیز دست به گریبان شه یا مثلا خرافه گرا باشه و اتفاقی گربه ی سیاهی رو جلوی منزلش ببینه (که طبق خرافات بدیمنه) اون وقته که باید واسه آزادی از این آلودگی فکری، رنج ساعتا شستشو رو به جون بخرد.

راهکارهای درمون وسواس شستشو

قبل اینکه راهکارهای مؤثر درمون وسواس شستشو رو مرور کنیم، اول می خوایم به معرفی تعدادی از راهکارهایی بدیم که در گذشته عادی بودن اما این روزها پیشنهاد نمی شن.

علاجای منسوخ

حساسیت زدایی منظم

در این روش دکتر سعی می کنه از راه تصویرسازی ذهنی و تجسم موقعیت ترس آور به مریض یاد بده که در روبرو شدن با چیزی که از اون می ترسد آرامش خود رو حفظ کنه. حساسیت زدایی منظم شاید در درمون بقیه مشکلات اضطرابی مؤثر باشه، اما در مورد وسواس شستشو پیشنهاد نمی شه، چون بیشتر بیماران در آخر نمی تونن تمرینات آرامش بخشی رو که در طول دوره درمون یاد می گیرن، دقیقا در همون لحظه ای که ترس از آلودگی بر اونا غلبه می کنه اجرا کنن. وقتی هم که فرد نتونه مهارتای فراگرفته رو به شکل درست به کار ببنده، کل دوره درمون بی اثر می شه و فقط ناامیدیه که واسه مریض باقی می مونه.

آرامش

مباحثه ی شناختی

بررسی

گروهی از محققان بر این باورند که وسواس شستشو رو باید نتیجه فروپاشی فرایندهای درون روانی دونست و قبول کرد که فقط در صورت بررسی درازمدت قابل درمانه. به باور ی دکتر مَک کِی این روش به دو دلیل در درمون وسواس شستشو جواب نمی ده:

  • دلیل اول اینکه چون در روش بررسی روی علائم مریضی به طور خاص تمرکز نمی شه، مریض تا خیلی وقت پس از شروع درمون هم اونقدر گرفتار علائم وسواسه و معمولا بهبود ملموسی مشاهده نمی کنه.
  • دلیل دوم اینکه روش بررسی شاید در مورد بعضی مشکلات دیگر مؤثر باشه، اما در مبتلایان به وسواس شستشو باعث زیاد دودلی در مورد تمیزی و افزایش وخامت علائم مریضی می شه.

پزشکان چند سال می دونستن که این روش هیچ درمون در مبتلایان به وسواس شستشو حاصل نمی کنه. در سال ۱۹۶۵، درست پیش از شروع تحقیقای مربوط به اثر رفتاردرمانی در بهبود مشکل وسواس فکری ـ عملی، نشریه ی روان پزشکی بریتانیا اعلام کرد «اقدامات قبلی در درمون مشکل وسواس فکری ـ عملی ناامیدکننده بوده و در روبرو شدن با مثل این بیماران باید با ملایمت به اونا بگید که کاری از دست تون ساخته نیس.» از اون زمان تا کنون هیچ پیشرفت قابل توجه ای در نظریهای روان کاویِ مربوط به درمون مشکل وسواس فکری ـ عملی صورت نگرفته و هنوزم اگه روش بررسی در درمون وسواس شستشو اعمال شه، دوره درمون بی نتیجه هستش.

متوقف سازی افکار

استفاده از مچ بند لاستیکی یکی از روشای عادی در متوقف سازی افکار منفی و وسواس گونه. در این روش به مریض پیشنهاد می شه که یک کش لاستیکی رو دور مچ دست خود ببنده و هر زمان که ضرورت شستشو در فکرش بیدار شد، این کش رو به آرامی کشیده و آزاد کنه. ضربه آهسته ای که در اثر آزاد شدن کش روی پوست ایجاد می شه، به معنی ی هشداریه که به مریض یادآوری می کنه جلوی افکار وسواس گونه خود رو بگیره. هدف پایانی اینه که فرد بتونه پس از یه مدت کش لاستیکی رو کنار بزاره و عوضش در مواقع جمله افکار وسواس گونه به خود اخطار «ایست» بده تا از شستشوی بیجا پرهیز کنه، اما متأسفانه این روش در درمون وسواس شستشو موجب زیاد علائم مریضی می شه. تحقیقات بسیاری نشون داده که روش متوقف سازی افکار منفی واسه مبتلایان به مشکل وسواس فکری ـ عملی و حتی بقیه افراد مضره.

و اما علاجای مؤثر

رفتاردرمانی

این روش درمانی از دل یک سنت نظریِ پرمایه در روان شناسی موسوم به شناخت ـ رفتاردرمانی اقتباس شده. پزشکان می تونن این روش رو که بر پنج مرحله استواره، چرخه وار تکرار کنن تا وسواس مریض کم کم برطرف شه.

  • طبقه بندی ترسا: مریض اول باید به کمک دکتر آلودگیایی رو که ترس انگیز می پندارد، طبق شدت ترس از شدیدترین به ضعیف ترین فهرست کنه. مثلا شاید یک فرد گرفتار به وسواس شستشو بتونه دستمالی رو که روی زمین افتاده برخلاف کثیفی تحمل کنه، اما نتونه به کف زمین در صورتی که حسابی برق نیفتاده باشه مستقیما دست بزنه. دستگیره ی در، نشیمنگاه توالت فرنگی و دستگیره ی داخل واگن مترو مثل ی دیگر مواردی هستن که می تونن در این فهرست جای بگیرن.
  • خودنظارتی: ثبت تعداد دفعات شستشوی دستا در مبتلایان به وسواس شستشو در بهبود علائم مریضی مؤثره. خودنظارتی در مراحل بعدی درمون، به ویژه زمانی که مرحله روبرو شدن سازی و جلوگیری از جواب (جواب = شستشو) شروع می شه، در پیگیری میزان موفقیت مریض در انجام تمرینات رفتاری کاربرد داره. فرد می تونه از راه خودنظارتی به میزان بهبود علائم وسواس در طول دوره درمون پی ببره. پس وقتی مریض پیشرفت هفتگی خود رو به اتفاق دکتر بررسی می کنه، راحت تر و دقیق تر می تونه به خاطر بیاره که پیشرفت این هفته اون چیجوری و تحت چه شرایطی حاصل شده. مثلا فرد ممکنه در سه روز اول شروع تمرینات عالی بکنه، اما چند روز قبل از ملاقات بعدی با دکتر در اجرای تمرینات و کنترل رفتارهای وسواس گونه خود دچار مشکل شه. این مریض اگه طرز رفتار خود رو با جدیت پیگیری و ثبت نکنه، ممکنه خودش یا حتی دکتر رو به این اشتباه بندازه که هیچ پیشرفتی از جلسه ی قبل نداشتهه، حال اونکه اگه فرمای خودنظارتی رو به دقت پر کنه معلوم می شه که پیشرفت داشته و فقط میزان پیشرفت اون در مقایسه با روزهای اول کمی متغیر بوده.
  • روبرو شدن سازی و جلوگیری از جواب: در این مرحله دکتر باید مریض رو با هر کدوم از موارد فهرست بالا روبرو کنه (دکتر باید از آخرین مورد فهرست که کمترین ترس رو در مریض ایجاد می کنه شروع کنه)، اما فرد نباید پس از روبرو شدن با آلودگی دست به شستشوی وسواس گونه بزنه. روبرو شدن سازی از افکار وسواس گونه مریض در مورد کثیفی یا تمیزی جلوگیری می کنه و علائم مریضی رو سریع تر رو به بهتر شدن می بره. امتیاز دیگر روبرو شدن سازی جلوگیری از «اثر تقابل» است. البته این مرحله واسه افرادی که شدیدا به پرهیز از آلودگیا اصرار دارن رنج آورتره.
  • روبرو شدن سازی دوباره: مریض پس از شستن دستا (شک نداشته باشین شستن غیر وسواس گونه دستا به دلیل ضرورت رعایت بهداشت هیچ ممانعتی نداره) باید دوباره در خطر آلودگی قرار بگیره. بعضی وقتا بیماران از روبرو شدن ی دوباره با آلودگی مقاومت می کنن، اما این راه حل روند درمون رو سرعت می بخشه. هدف از تکرار روبرو شدن اینه که مریض قبول کنه پرهیز از آلودگی پرهیز ناپذیره و همیشه نمیتونه تمیز باشه. درمون دودلی مریض در مورد تمیزی هدف دیگر روبرو شدن سازی مجدده، یعنی دکتر با تکرار روبرو شدن به فرد القا می کنه که می تونه برخلاف آلوده شدن هنوز احساس تمیزی کنه.
  • مسائل قراردادی: روند درمون وسواس شستشو و جلو بردن روبرو شدن سازی مریض با تک تک مواردی که در مرحله ساده فهرست شدن مثل یک توافق قراردادیه، حال اونکه فرد در زندگی روزمره به احتمال زیاد با آلودگیای ترس انگیز دیگری هم روبرو میشه که شاید در این فهرست نباشن. مریض می تونه پس از روبرو شدن با مواردی که در فهرست نیستن عمل شستشو رو بکنه، اما فورا باید خود رو با یکی از مواردی که جزء فهرسته روبرو کنه. مثلا شاید مریض و دکتر توافق کرده باشن که فرد فعلا به دستگیره ی در دست بزنه و سعی کنه از آلودگی دستگیره ی در نترسد، اما تا آگاهی ثانوی دستگیره ی در سرویس بهداشتی شامل این توافق نیس. حال اگه مریض اتفاقا به دستگیره ی در سرویس بهداشتی دست زد، پیشنهاد می شه فورا پس از شستن دستا به دستگیره ی در جای دیگری غیر از سرویس بهداشتی دست بزنه.
این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   معرفی سبکای مدیریت اختلاف در سازمان 

این روش بر چه منطقی استواره؟

دکتر با تکیه بر این روش مریض رو به آلودگیایی که ترس انگیز می پندارد خو می ده یا یعنی آلودگیای مخوف رو براش عادی می کنه. توجه تون رو به مثال جالبی از دکتر مَک کِی جلب می کنیم: اگه با دمپایی در ساحل قدم بزنین، اولش مقداری دانه شن زیر انگشت هاتون میره که اذیت کننده س، اما همین که بی توجه باشین و همیشه سعی نکنین دانه های شن رو از دمپایی خود بیرون بریزین، کمی بعدتر فکر شنا از ذهن تون خارج میشه. روبرو شدن درمانی هم دقیقا به همین روش عمل می کنه، یعنی اول مریض به دلیل اضطراب به دلیل تمریناتی که باید بکنه احساس استرس و نا آرومی می کنه، اما این حالات پس از مدت کوتاهی برطرف می شن.

فهرست طبقه بندی شده ای که مریض و دکتر در مرحله ساده تهیه می کنن نشون دهنده ی راه قدم به قدم درمانه، اما اگه دکتر این فهرست رو خیلی سریع پیش ببره، یعنی مریض رو بدون معطلی ی کافی پشت سر هم با مواردی که در فهرست اومدند روبرو کنه، نه تنها وسواس فرد بهبود نخواد پیدا بلکه حتی ممکنه زیاد شه. بیایید دوباره به همون مثال شنا برگردیم: دانه های شن در صورتی که خیلی زیاد نباشن معمولا قابل تحمل هستن، اما اگه همه دمپایی شما پر از شن شه باید با اون مقابله کنین وگرنه باعث ایجاد تاول و درد تحمل ناپذیری میشه.

مبتلایان به وسواس شستشو در اول درمون اصرار به شستشوی تندرو دارن، اما واسه اینکه مریض بتونه از این زیاده روی دست برداره و عمل شستن رو در حد طبیعی بکنه، شاید لازم باشه چند باری به پیشنهاد ی دکتر فقط واسه یه مدت کوتاه تفریط در شستشو رو هم امتحان کنه. دکتر مَک کِی بعضی وقتا به عنوان بخشی از مراحل درمون به مریض نشون می ده که مثلا می شه ته کفش رو لیس زد یا به هر چیزی داخل توالت دست مالید و بعد با همون دستِ نشسته پفک نمکی خورد! درست مثل اینه که دکتر بخواد با هل دادن مریض بهش طرف بوم امکان پذیری اینجور رفتارهایی رو نشون بده، اما نشون دادن امکان پذیری این تفریط در همون روز اول درمون جایز نیس.

شناخت درمانی

شناخت درمانی در سالای پیش به تکامل قابل توجه ای در بخش ی بهبود علائم مشکل وسواس فکری ـ عملی دست پیدا کرده. این روش حالا فقط حالت مباحثه ای نداره، بلکه مریض و دکتر باید با همکاری یک دیگر به دنبال راهکارهایی بگردند تا باورهای غلط مریض در مورد آلودگی اصلاح شن. مثلا مبتلایانی که از آسیب زدن به بقیه می ترسن، به باور ی خودشون در قبال خیلی چیزها مسئول هستن و باید روی هر موقعیتی به اندازه کافی کنترل داشته باشن. اصلاح مثل این باورهای غلط در کانون توجه این روش تکامل یافته قرار داره.

کمال گرایی، تفکر احتمال گرا و ترکیب فکر ـ عمل نمونه های دیگری از باورهای غلط در مبتلایان به وسواس شستشوست. مریض به موجب کمال گرایی تصور می کنه که باید در همه یا بیشتر فعالیتا که شستشو هم یکی از آنهاست، بدون مشکل بکنه. در تفکر احتمال گرا فرد به واقعیت پیوستن هر فکری رو محتمل می دونه. بعضی بیماران هم به دلیل باور به ترکیب فکر ـ عمل دوست دارن افکار رو با اعمال مربوط به اونا برابر بشمارند. مثلا مریض باور داره همین که پیش خودش فکر کنه تمیز نیس، یعنی اینکه خودشو کثیف می کنن یا اگه فکر کنه به کسی آسیب میرسونه، یعنی واقعا عمل آسیب رساندن رو انجام میده.

شناخت درمانی اگه با رفتاردرمانی (همون مراحل پنج گانه ای که در بالا تشریح شد) همراه شه می تونه موفق باشه. گروهی از پزشکان فکر می کنن شناخت درمانی به تنهایی اثر زیادی در روند درمون نداره، اما مشاهده شده که وقتی با رفتاردرمانی ترکیب می شه بیماران در انجام تمرینات رفتاری موفق تر عمل میکنن.

مشکلات درمون موفق

مشکلات مختلفی ممکنه روند درمون مبتلایان به وسواس شستشو رو با سختی روبه رو کنه که اصلی ترین اونا عبارتند از:

حضور و نظارت دکتر

نقش دکتر در طول دوره درمون می تونه به یکی از مشکلات مشکل گر در درمون مؤثر وسواس شستشو تبدیل شه. تا اینجا فهمیدیم که دکتر باید با آماده کردن تمرینات اضطراب آور به مریض نشون بده که تحمل آلودگیا امکان پذیره. اما شاید چون دکتر در بین اجرای این تمرینات حضور داره و ناظر اتفاقاته، مریض مسئولیت نتایج روبرو شدن با آلودگی رو به گردن دکتر بندازه. یعنی، فرد ممکنه تصور کنه اگه به دنبال روبرو شدن با آلودگی (مثلا دست زدن به دستمال کثیفی که روی زمین افتاده یا لمس وسایل توالتای عمومی) آسیبی به خودش یا اطرافیانش وارد شه، مسئول این خطا دکتر هستش که در همه مراحل اجرای تمرین حاضر و ناظر بوده.

البته اینجور بیمارانی از قصد از خودشون سلب مسئولیت نمی کنن، بلکه این یک واکنش طبیعی نسبت به ترس و اضطرابه. واسه شکست دادن این سختی دکتر باید از مریض بخواد مثل تمریناتی رو که داخل مطب با حضور و نظارت اون انجام می ده، خارج از مطب و در زندگی روزمره ی خود هم تکرار کنه. تمرین و تکرار، یک بخش خیلی مهم از مراحل درمانه، اما در اینجور شرایطی ضرورت پیگیری تمرینات در نبود حضور دکتر از اهمیت بالاتری برخورداره.

باورهایی که بیشتر از اندازه به اونا بها داده شده

وجود باورهایی که بیشتر از اندازه به اونا بها داده شده مانع دیگریه که معمولا در روند درمون وسواس شستشو مشکل ایجاد می کنه. مثلا مریضی که باور داره فقط با ۳۶ مرتبه شستشوی دستا می تونه به طور کامل از شر آلودگیا خلاص شه و شستن کمتر از این مساوی با آسیبه، درگیر یک باور بیش بها داده شده ی شدیده. وقتی شدت باورهای بیش بها داده شده بالا باشه، این باورها به دو طرف یک شمشیر دو لبه تبدیل می شن. یک طرف این شمشیر نمایانگر افکار مناسب (فرد به افکار غلط خود اقرار داره، اما قادر به آزادی از وسواس شستشو نیس) و طرف دیگر اون نمایانگر افکار غیرمنطقی (فرد اصلا قادر به درک افکار غلط خود نیس) است. فرد در چشم برهم زدنی می تونه لبه شمشیر رو برگرداند و تغییر جهت بده. واسه همین اگه باورهای غلط مریض در مورد ضرورت شستشو خیلی شدید باشن، مدت درمون باید طولانی تر در نظر گرفته شه. متأسفانه پیش بینی نتیجه درمون در مثل این بیماران معمولا مثبت نیس، اما نه به این معنی که امیدوارکننده نباشه، چون در اینجور شرایطی فقط کافیه که دکتر به درمون قوی تر یا افزایش مدت درمون یا ترکیبی از هر دو روی بیاره.

پرهیز مریض از انجام تمرینات

بعضی وقتا بیماران از شرکت در تمرینات مربوط به درمون پرهیز می کنن. این مشکل بیشتر زمانی اتفاق میفته که ترس به دلیل انجام تمرینات رفتاری به اندازه ای زیاد باشه که فرد نتونه تحمل کنه. اینجا دکتر باید تمریناتی رو تدارک ببینه که مریض قادر به انجام شون باشه تا اینطوری فرد به شرکت فعال در تمرینات تشویق شه. کلید حل این مشکل خلاقیته. دکتر مَک کِی تجربه کار با بیمارانی رو داشته که پزشکان قبلی اونا به دلیل ناتوانی این افراد در انجام تمرینات، به همکاری مشتاقانه با مریض تمایل نداشتن، این در حالیه که دکتر باید در طراحی تمرینات خلاقیت و حوصله به خرج بده.

خلاقیت-خلاقانه

پایداری درمون

بیشتر مبتلایان به وسواس شستشو در صورت پیگیری درمون بهبود پیدا می کنن، اما مهم اینه که درمون دارای اثرات پایدار باشه و علائم مریضی پس از مدت کوتاهی برگشت نکنه. انجام خیلی از تمرینات رفتاری وقتی مریض به پایان دوره درمون می رسه دیگر آزاردهنده و اضطراب آور نیستن، با این حال مریض باید حتی بعد از تموم شدن جلسات درمون هم اونقدر به انجام تمریناتی که قبلا باعث آزار و اضطراب اون می شدن ادامه بده. موندگاری خوددرمانی باعث پایداری بهبود حاصل شده می شه. درست همونجوریکه ورزش منظم واسه حفظ سلامتی بدن ضروریه، مبتلایان به وسواس شستشو هم واسه پایداری نتایج مثبت درمون به انجام همیشگی تمرینات ذهنی و رفتاری نیاز دارن تا به دید ذهنی سالم بمونن. اگه ضرورت ادامه این تمرینات رو هنوز درک نکردین، شاید بهتر باشه این ضرورت رو به مسواک زدن تشبیه کنیم و مؤکدا یادآور شیم که انجام تمرینات رفتاری به معنی ی مسواک زدن ذهنه و از برگشت مریضی جلوگیری می کنه.

کلام آخر

اگه به وسواس شستشو گرفتار هستین و هنوز هیچ اقدامی در جهت درمون انجام نداده اید، بدونین که این مریضی در خیلی از موارد قابل درمانه. پس به چه دلیل وقتی امید درمون هست، دست روی دست گذاشته اید تا تمیزکاری و شستشوی تندرو همه قوای جسمی تون رو بررسی ببره! تحقیقای زیاد نشون داده زمانی که درمون به شکل ی درست انجام شه، علائم وسواس در ۸۰ درصد بیماران بهبود پیدا میکنه. راهکارهای درمانی مؤثر در این مورد پیوسته در حال به روز رسانی هستن و چه بسا در آینده نزدیک واسه اون دسته از بیمارانی که سخت تر نسبت به درمون جوابمی دن هم درمون قطعی کشف شه.

منبع : psychcentral.com psychcentral.com

دسته‌ها: آموزشی

دیدگاهتان را بنویسید