پایان نامه ها و مقالات

منبع پایان نامه ارشد درباره ظاهر و باطن، عسر و حرج، حل اختلاف، امام صادق

دانلود پایان نامه

1-تعریف مساله و بیان سوال های اصلی تحقیق
قاعده فقهی به معنای احکام عامه ای است که با بسیاری از مسائل فقهیه مرتبط است و اصاله الصحه در فعل غیر به کار می رود و منظور این است که چنانچه فعلی از غیر صادر شود وصحت و فساد آن برای دیگران مشخص نباشد بنا بر صحت آن عمل گذاشته می شود .این قاعده نه تنها در عرصه های فردی، بلکه در حل مشکلات اجتماعی و معیشتی مردم دارای کاربرد گسترده ای است و از عسر و حرج و اختلاف نظام جلوگیری می کند. اصل صحت به معنای تکلیفی بیشتر در مسائل اخلاقی و روانی کاربرد دارد واین اصل مردم را از سوء ظن و بدبینی نسبت به عمل دیگران منع می کند.
سؤالات متعددی در رابطه با کاربرد این قاعده و رابطه اش با قواعد دیگرمطرح می شود که مهم ترین آن ها عبارتند از :
1- اصل صحت تکلیفی به چه معناست ؟
2- چه اصول و اماراتی با اصل صحت ارتباط دارند ؟
3- قاعده اصاله الصحه به معنای تکلیفی در اعتقادات ، عبادات ، اقوال واجتماع چه نقشی دارد ؟
4- آیا این قاعده فقط به فعل مسلمان تعلق دارد یا فعل غیر مسلمان را هم شامل می شود؟
5- بر اساس این قاعده آیا به صورت کلی در صورت شک در عمل مسلمان باید آن را حمل بر صحت کرد ؟
هدف از ارائه این پایان نامه ، در جریان رسیدگی به دعاوی مرتبط با صحت وافعال شرعی ، درمراجعه قضایی یا درامور فردی و اجتماعی گاهی یقین یا ظن معتبر به صحت حاصل نمی شود. در صورت نبود این قاعده با مشکلات زیادی روبرو می شویم و با توجه به اینکه این قاعده در ابواب فقهی متعددی کاربرد دارد سعی می شود کاربرد و ثمره عملی این قاعده در حل اختلافات مربوط به عبادات ، اقوال ، اعتقادات ، وحقوق مدنی زندگی فردی و اجتماعی مورد بررسی قرار گیرد .

2-سابقه تحقیق:
کتاب هاو مقالات زیادی در مورد این قاعده نوشته شده ، که اکثراً به خود این قاعده پرداخته اند و در بیان کاربرد این قاعده بیشتر به معنای وضعی کارشده است به عنوان مثال :
1-پایان نامه ” اصاله الصحه در اعمال از دیدگاه امامیه ” محمد امین ولدان زوج ، استاد راهنما حسین کریمی ، استاد مشاور علی اصغر موسوی رنجبر ، در این پایان نامه قاعده را بیان کردند و به صورت مختصر به اصل صحت در اقوال و اعتقادات اشاره کردند.
2- مقاله ” دوری‌ از مواضع‌ تهمت‌ ” حبیب الله محمدی ، مشق عاشقی ، 1388. در این مقاله به بررسی مختصری در مورد دوری از تهمت پرداخته شده است.
3-مقاله “اصاله الصحه یا اصل صحت قراردادها در حقوق ایران ” دکتر توفیق عرفانی انتشارات صالحان، چاپ دوم، 1385 که ایشان هم به بررسی کامل قاعده صحت از جمله ماهیت اصل صحت ، ادله اصل صحت و … بحث کردند و همچنین اصل صحت را به صورت کلی در حقوق مدنی ایران مورد بررسی قرار دادند که مورد بررسی قرار دادن همه جوانب ، ثمره عملی آن را بیشتر ظاهر می کند.
با بررسی های صورت گرفته، روشن شد که تاکنون نوشتاری به صورت تفصیلی و تخصصی به کاربرد قاعده اصاله الصحه به معنای تکلیفی نپرداخته تا نقش این قاعده را در زندگی فردی و اجتماعی بیان کند اکثراً قاعده را در معنای وضعی مورد بررسی قرار داده اند.

3- فرضیه های تحقیق
1- اصل صحت با قاعده فراش، ید، سوق مسلمین، حمل فعل مسلم بر صحت ارتباط دارد.
2- سوء ظن بدون دلیل نسبت به عمل دیگران جایز نیست.
3- اصل صحت بر اصول عملیه دیگر مقدم می شود.
4- اصل صحت تکلیفی در عقود و ایقاعات هم کاربرد دارد .
5- اصل صحت در قول دیگران ( یا قول مسلمان ) که تصدیق و دروغ نپنداشتن قول دیگران است
4-روش تحقیق
این پایان نامه از نوع بنیادی و با روش توصیفی – تحلیلی با استفاده از منابع کتابخانه ای و نرم افزاری به تجزیه و تحلیل و نتیجه گیری می پردازد .

فصل اول : کلیات

1-1واژه شناخت اصاله الصحه
1-1-1 اصل
1-1-1-1 معنای لغوی
” اصل الشیء اساسه الذی یقوم علیه و منشاه الذی ینبت منه1″اصل هر چیز آن است که آن چیز بر آن بنا شده و منشأیی است که آن چیز از آن نمو یافته است.
و همچنین چیزی است که شی ء دیگر بر آن مبتنی است.2
و” اصل هر چیزی آن است که وجود آن چیز به وی وابسته باشد.”3

1-1-1-2 معنای اصطلاحی
اصل در اصطلاح فقها واصولیین در یکی از معانی پنجگانه ی زیر به کار می رود:
1ـ اصل در برابر فرع ، مثل اینکه در باب قیاس گفته می شود : خمر، اصل است برای نبیذ یعنی حکم نبیذ از حکم خمر استفاده می شود . و بقول صاحب معالم : موضوع حکم ثابت ، ( از طرف شارع ) را اصل گویند و موضوع دیگری را که ثابت نیست فرع نامند .4
2ـ اصل به معنی راجح و ظاهر است ، یعنی هنگامی که امر مردد باشد میان این که کلامی را بر معنی حقیقی آن، یا بر معنی مجازی آن، حمل کنند، حمل بر حقیقت اصل است، یعنی رجحان دارد و حقیقت معنی روشن و ظاهر کلام است .
3ـ اصل به معنی دلیل ، یعنی کاشف از چیزی و راهنمای بدان چیز ، مثل این که برای اثبات حکمی می گویند اصل در این حکم کتاب است ، یا سنت یا اجماع یا عقل است یعنی دلیل
اثبات آن حکم، این ها هستند .
4ـ اصل به معنی آن چه برای تشخیص پاره ای از احکام ظاهری یا تشخیص وظایف مکلف در جایی که به حکم واقعی دسترسی نداریم، قانون گذاری شده است . مانند اصل استصحاب ، اصل برائت، اصل صحت و…
5ـ اصل به معنی قاعده ، یعنی پایه ای که چیزی روی آن قرار گیرد ، و این معنی به لغت نزدیکتر است؛ مثل قول پیامبر صلی الله علیه و اله و السلم که می فرمایند : ” بنی الاسلام علی خمسه اصول “، اسلام بر روی پنج پایه بنا شده است و مثلاً در فقه گفته می شود : اصل در اشیاء اباحه ، یا طهارت یا صحت است .5

1-1-2 صحت
1-1-2-1 معنای لغوی
در فرهنگ های عربی، معنی لغوی “صحّت ” را سلامتی و تندرستی6 دانسته اند.

1-1-2-2-معنای اصطلاحی
در مبادی فقه واصول در تعریف صحّت آمده است : ” اگر فعل مکلف ، منبطق بر خواسته ی شارع بوده باشد ؛ به گونه ای که جامع جمیع اجزاء وشرایط شرعی باشد ؛ متصف به وصف صحّت است و اگر بر وفق و خواسته ی شارع نباشد، چنانکه به رکنی از ارکان یا جزئی از اجزاء یا شرطی از شروط آن ، اخلال شده باشد ؛ متصف به بطلان و فساد است “7
همچنین صحت در برابر نادرستی و ناروائی و حرمت، به معنای درستی و روائی و حلیت، بدین ترتیب حمل بر صحت یعنی، باید رفتار مسلمان را عملی حلال و مشروع به حساب آوریم، نه نامشروع، البته گاهی صحت در این معنا، در مورد عمل خود شخص مصداق پیدا می‌کند.8
1-1-3 تعریف ” اصل صحّت (با توجه به کاربردآن) “
خویی در تعریف این اصل می گوید :
” کلمه (صحیح )گاهی مقابل قبیح به کار می رود که معنی اصل صحّت ، حمل بر فعل حسن و مباح است ، ولی گاهی صحیح در مقابل فساد به کار می رود که معنی اصل صحّت ، ترتب اثر بر عمل صادر از غیراست .”9
اصاله الصحّه اصلی است که البته در تمامی ابواب فقه جاری نمی شود و بنا بر مصالحی در بعضی از ابواب ، آن را بر اصول دیگر مثل ، اصل استصحاب مقدم کرده اند.10
“اصاله الصحه”، “اصل صحت”، “اصل حمل فعل مسلم بر صحت”، “قاعده صحت” ،اصاله الصحّه در کار دیگری ، همه اسامی یک قاعده اند.11
اصالهالصحّه در فعل غیر هم به کار می رود و منظور این است که اگر فعلی از طرف دیگری صادر شده باشد،و صحّت و فسادآن عمل برای دیگران منشأ اثرباشد، بنا را برصحّت آن عمل می گذارند ؛ مانند اتیان واجبات کفاییه، در این معنی فرقی نمی کند که منظور از اصاله الصحّه جواز تکلیفی یا صحّت وضعی یا صحّت معاملات اعم از عقود وایقاعات باشد.12
همچنین در تعریف آن می توان گفت : ” معنی قاعده، حمل فعل مسلم بر صحّت است و موضوع آن شک در صحت عمل است که منشأ شک ممکن است فقدان شرط یا وجود مانع باشد”.13

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   مقاله درموردنهادهای عمومی

1-1-4 صحّت تکلیفی و وضعی
1-1-4-1 صحّت تکلیفی
منظور از اصل صحّت در معنای تکلیفی این است، که اعمال دیگران را اصولاً باید صحیح ، مشروع و حلال تلقی کرد و تادلیلی بر عدم صحّت و وجود حرمت پیدا نشده هیچ کس حق ندارد در صورت دوران امر بین احتمال صحّت و مشروعیت از یک طرف و عدم صحّت و عدم مشروعیّت از طرف دیگر ، اعمال افراد را نامشروع و غیر صحیح بداند.
اصل صحّت با فطرت و طبیعت بشر نیز مطابقت می کند ، زیرا گناه ، و عمل نامشروع و ناصحیح ، فطری و طبیعی بشرنیست، بلکه عارضه ای است که با علل و جهات متفاوتی در بشر پیدا می شود وگرنه بشر از روز اوّل بر فطرت و طبیعت صحیح و مشروع و پاک آفریده شده و فطرت پاکش اقتضاء دارد که از مسیرش منحرف نشود . مثلاً اگر ما از دور کسی را بینیم که مایعی می نوشد و شک کنیم ، که آب آشامیدنی است یا شراب ، بنا بر اصل صحّت باید بپذیریم آن مایع آب است نه شراب .14 علاوه بر این که اصولاً باید افعال و اعمال مردمان را صحیح و مشروع بدانیم و در برخورد با این اعمال ، ظاهرا اعمال و رفتارمان باید مبتنی بر صحّت باشد، باطناً و قلباً هم باید این اعمال و افعال را صحیح بپنداریم ، ممکن است که بگویید که قبول و تایید قلبی و باطنی امری است غیر ارادی که تحت کنترل انسان نیست.15ولی در واقع این طور نیست ؛ زیرا زمینه انفعالی بشر قطعاً و مستقیماً بر قضاوتش نسبت به اعمال و رفتار دیگران تأثیر می گذارد ، یعنی اگر این اصل نبود و مکلّف نبودیم که با دیدن کارهای دیگران آن ها را صحیح تلقی کنیم ، چه بسا پیش داوری های مبتنی بر شک و سوءظن و بدبینی ، قضاوت قلبی و باطنی ما را نسبت به اعمال و افعال دیگران تحت تأثیر قرار می داد که در آن صورت اعمال مردم ، حرام و نامشروع تلقی می شد که این امر ، آثار مخربی به همراه داشت . بنابر این هر دو مرحله رفتار ما در مقابل اعمال دیگران در واقع مرتبط باهم و مکمّل یکدیگرند ؛یعنی در ظاهر و باطن باید حکم کنیم که افراد اصولاً فعل حرام و نامشروع مرتکب نمی شوند.
اصل صحّت در این معنا به مفهوم جواز تکلیفی است و به این معناست که اعمال و رفتاری که از افراد دیگر سر می زند ، به حکم این اصل ، حمل بر صحّت و مجاز تلقی می شود .و به عبارتی این اصل جنبه تکلیفی محض دارد و آثار وضعی بر آن مترتب می گردد ، مثلاً اگر کسی در حال نوشیدن مایعی است که ممکن است مشروبات الکلی باشد یا غیر الکلی ، نباید حمل بر نوع غیر مجاز شود .16

1-1-4-2 صحّت وضعی
اصل صحت به معنای وضعی در معاملات،عبادات و احوال شخصیه جاری است و در مواقع تردید در وضعیّت حقوقی عقد ، اگر عقد تملیکی باشد ، انتقال مالکیّت مورد عقد را از یک طرف به طرف دیگر معتبر می دانیم ، و اگرعقد عهدی باشد ، تعهّد هر یک از طرفین را در مقابل دیگری ثابت فرض می کنیم و آثار مترتب برآن جاری می سازیم.
بنابراین منظور ا
ز اصل صحّت ، حکم به صحّت در برابر فساد است و در دوران امر بین صحّت و فساد در اعمال دیگران ، آن عمل را صحیح می شماریم17.
دکتر شهیدی می گوید :
” مفاد اصل صحّت، حکمی است وضعی که در موارد تردید ، در وضعیّت حقوقی عقد، به حکم قانون برای آن ثابت می شود، آن چنان که آثار حقوقی و وابسته به آن عقد بین طرفین جاری می گردد.”18

1-5 مدارک و مستندات قاعده اصاله الصحه
برای استناد به این قاعده از آیات و روایات، استقراء، اجماع و بنای عقلا استفاده شده است که به بررسی این موارد می پردازیم .

1-5-1 آیات قرآن
در قرآن آیات زیادی وجود دارد که دلالت بر اعتبار اصل صحت دارد از مهمترین آیاتی که می توان اشاره کرد آیات زیر می باشد.
1- ( یَأَیهَُّا الَّذِینَ ءَامَنُواْ اجْتَنِبُواْ کَثِیرًا مِّنَ الظَّنّ‏ِ إِنَّ بَعْضَ الظَّنّ‏ِ إِثْمٌ …)19
یعنی ای کسانی که ایمان آورده اید از بسیاری از گمان ها بپرهیزید که برخی از آن ها گناه هستند.
با این توجیه که قدر متیقن این است که :گمان بد درباره مردم گناه است و از آن نهی شده و نهی از آن به معنای ترتیب اثر ندادن به آن گمان های بد است و به بیان دیگر ترتیب اثر نیک و درست دادن به آنها است 20.
2- (وَ قُولُواْ لِلنَّاسِ حُسْنًا…)21
با این توجیه که منظور از”قول حسن ” یا گفتار نیک این است که بر کارهای آن ها اثر نیک بار کنید.22
2- ( یَأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ أَوْفُواْ بِالْعُقُود…).23
یعنی : ای کسانی که ایمان آورده اید به عقود خود پای بند باشید.به این آیه در ابواب معاملات بر اصل صحّت (قاعده صحّت) و نیز اصل لزوم در عقود استدلال شده است.24
در معناى آیه، دو قول است:
الف) عمل به مقتضاى عقد واجب است، یعنى اگر عقد لازم است، وفا به لزوم آن و اگر جایز است، وفا به جواز آن واجب است. 25
ب) عمل به مقتضاى عقد براى همیشه واجب است و فسخ آن جایز نیست، استفاده اصاله اللزوم از آیه یاد شده، بر اساس این قول است. 26
برخى قائلان قول دوم، معتقدند که عقود جایز به نحو تخصیص از شمول آیه خارج است، یعنی وفا به تمام عقود چه ملک‌آور باشد و چه نباشد- واجب است، جز عقودى که بر عدم لزوم و جواز فسخ آن دلیل وجود دارد. 27
برخى نیز معتقدند که عقود جایز به نحو تخصّص از شمول آیه خارج است؛ زیرا مراد از عقود در آیه، عقود عهدیّه (تعهّدآور) است، نه عقود جایز که عقود اذنیه نامیده مى‌شوند .28عموم آیه، قراردادهاى میان مسلمانان و کافران را نیز در صورت مطابقت با شرع شامل مى‌شود.

1-5-2 اخبار و روایات
روایاتی که به عنوان مستند قاعده صحت آمده اند خوش بینی را تحسین و گمان بد را به عنوان زائل کننده ایمان میدانند همه این روایات صحیح و سلسله راویان موثق می باشند به چند مورد از این روایات استناد می شود.
1-محمدبن یعقوب عن علی بن ابراهیم عن ابیه عن حماد بن عیسی عن ابراهیم بن عمر الیمانی عن ابی عبدالله الامام صادق علیه السلام قال:
” إِذَا اتَّهَمَ الْمُؤْمِنُ أَخَاهُ انْمَاثَ الْإِیمَانُ مِنْ قَلْبِهِ کَمَا یَنْمَاثُ‏ الْمِلْحُ فِی الْمَاءِ.” 29 اگر مومن برادرش را متهم کند ، ایمان در قلب او آب می شود ، همان گونه که نمک در آب حل می شود.
در سلسله سند این روایت محمدبن یعقوب و علی بن ابراهیم و

دیدگاهتان را بنویسید